Hụi được hình thành dựa trên sự thỏa thuận giữa các thành viên, cộng với sự đa dạng trong điều kiện kinh tế – xã hội ở mỗi vùng miền của nước ta, vì thế mà Hụi dần dần phát triển thành nhiều loại hình khác nhau[1].

Căn cứ vào tính chất của Hụi, có 02 loại chính là Hụi có lãi và Hụi không có lãi.

Căn cứ vào cơ cấu tổ chức của Hụi, có 02 loại chính là Hụi có chủ Hụi, và Hụi không có chủ Hụi. Hụi có chủ Hụi bao gồm Hụi có trả tiền hoa hồng cho chủ Hụi (tại mỗi lần có thành viên hốt Hụi), loại này lại bao gồm Hụi đầu thảo và Hụi trả tiền cho chủ Hụi vào mỗi lần mở Hụi); và Hụi không trả tiền Hoa hồng cho chủ Hụi (tại mỗi lần có thành viên hốt Hụi).

Căn cứ vào cách thức thu và giao tiền Hụi, có 02 loại Hụi chính là Hụi thu và giao tiền cùng lúc (chủ Hụi và các thành viên sẽ cùng gặp mặt tại một địa điểm. Các thành viên sẽ đóng tiền Hụi, giao cho chủ Hụi kiểm tra. Chủ Hụi sẽ giao tiền cho người được lĩnh ngay tại địa điểm đó); và Hụi thu và giao tiền không cùng lúc (các thành viên không bắt buộc phải đóng Hụi cùng lúc với nhau, quá trình thu tiền Hụi diễn ra liên tục trước mỗi kỳ mở Hụi).

Căn cứ vào việc sau khi hốt Hụi con Hụi phải đóng phần Hụi như thế nào, có 02 loại Hụi chính là Hụi đóng tiền bằng với mức thỏa thuận ban đầu; và Hụi đóng tiền bằng mức thỏa thuận ban đầu cộng với mức lãi suất đã đưa ra.

Trước đây pháp luật quy định Hụi bao gồm Hụi không có lãi và Hụi có lãi (Hụi có lãi bao gồm Hụi đầu thảo và Hụi hưởng hoa hồng)[2]. Tuy nhiên với các quy định mới, Hụi được phân thành ba loại, bao gồm Hụi không có lãi, Hụi có lãi và Hụi hưởng hoa hồng (Hụi hưởng hoa hồng có thể có lãi hoặc không có lãi)[3].

Dưới đây là bốn loại Hụi thường gặp được nhắc đến trong các văn bản pháp luật về Hụi, Luật Nghiệp Thành xin chia sẻ đến quý bạn đọc.

1.Hụi không có lãi

1.1. Khái niệm

Hụi không có lãi là Hụi mà thành viên không phải trả bất kì khoản tiền (hoặc tài sản khác, sau đây gọi chung là tiền) nào cho các thành viên khác khi hốt Hụi. Trường hợp trả cho chủ Hụi một khoản tiền thì được coi là Hụi hoa hồng. Vì đây được coi là tiền hoa hồng cho chủ Hụi chứ không nhằm mục đích giành quyền hốt Hụi.

1.2. Đặc điểm

Trong trường hợp một thành viên đã hốt Hụi trước các thành viên khác[4], thành viên này có nghĩa vụ tiếp tục góp các phần Hụi cho đến khi mãn Hụi.

Nếu không có thoả thuận khác, việc xác định thành viên được hốt Hụi đối với Hụi không có lãi sẽ được thực hiện bằng hình thức bốc thăm[5]. Trên thực tế, thành viên nào khó khăn hơn, hoặc cần đến tiền hơn sẽ được ưu tiên lấy tiền Hụi trước.

Ví dụ: Một dây Hụi không lãi có 10 thành viên, mở Hụi vào cuối mỗi tháng, số tiền đóng Hụi là 1.000.000 đồng. Đến kì mở Hụi, người được hốt Hụi sẽ lĩnh được: 1.000.000 x 10 = 10.000.000 đồng (nếu tính cả phần đóng Hụi của người đó).

2. Hụi có lãi

2.1. Khái niệm

Hụi có lãi là Hụi mà các thành viên sẽ cùng nhau đưa ra một số tiền để được hốt Hụi. Số tiền này là số tiền mà các thành viên khác được khấu trừ đi trong số tiền Hụi phải đóng (hoặc đúng bằng số tiền họ phải đóng, tùy theo thõa thuận)[6].

Thành viên được hốt Hụi có thể phải trả cho cả chủ Hụi một khoản tiền hoa hồng kể cả trong trường hợp chủ Hụi không đồng thời là thành viên.

2.2. Đặc điểm

Đây là loại Hụi phổ biến nhất hiện nay.

Thành viên sau khi lĩnh Hụi vẫn phải tiếp tục đóng Hụi cho đến khi mãn Hụi. Số tiền phải đóng Hụi trong các lần mở Hụi sau chính bằng số tiền đã thỏa thuận ban đầu (hoặc bằng số tiền đã thỏa thuận ban đầu cộng với số tiền mà người này đã đưa ra để hốt Hụi nếu các bên có thỏa thuận khác).

Nếu không có thoả thuận khác, thành viên được hốt Hụi tại kỳ mở Hụi là người đưa ra số tiền cao nhất[7]. Nếu trong một kỳ mở Hụi mà có nhiều thành viên cùng trả một mức tiền và mức tiền đó là mức tiền cao nhất thì những người này bốc thăm để xác định người được hốt Hụi[8].

Người đã hốt Hụi thì không được tham gia quá trình giành quyền hốt Hụi trong các kỳ mở Hụi tiếp theo, trừ trường hợp người này có nhiều phần Hụi trong một Hụi. Đối với những người có nhiều phần Hụi trong một Hụi thì những người này có quyền tham gia giành lượt hốt Hụi cho đến khi có số lần hốt Hụi tương ứng với số phần Hụi mà thành viên đó tham gia trong một Hụi[9].

Trong Hụi có lãi, thông thường lãi được trả theo nguyên tắc “ai trả cao nhất sẽ được hốt Hụi”. Đối với loại này, số tiền Hụi phải đóng của các thành viên còn lại sẽ được tính như sau:

Ví dụ: Một dây Hụi có lãi gồm 10 người, tiền đóng Hụi là 1.000.000 đồng, mở Hụi vào cuối tháng, dây Hụi kéo dài 10 tháng. Tháng đầu tiên A được hốt Hụi với lãi suất 100.000 đồng. Nếu các thành viên thỏa thuận rằng ở các kỳ sau, tiền đóng Hụi của A chính là số tiền Hụi đã thỏa thuận ban đầu thì A sẽ chỉ phải đóng 1.000.000 đồng mỗi cuối tháng.

Tuy nhiên nếu các bên thỏa thuận rằng tiền đóng Hụi ở các kỳ mở Hụi sau bằng tổng của số tiền đóng Hụi tại mỗi kỳ mở Hụi đã thỏa thuận lúc trước và số tiền A đã đưa ra để được hốt Hụi, A sẽ phải đóng 1.000.000 + 100.000 = 1.100.000 đồng.

3.Hụi hưởng hoa hồng

Là Hụi mà chủ Hụi sẽ được nhận một số tiền từ phía người được hốt Hụi. Hụi hưởng hoa hồng có thể có lãi hoặc không.

Đối với Hụi hoa hồng có lãi, thành viên được hốt Hụi ngoài việc phải trả một khoản hoa hồng cho chủ Hụi thì còn phải trả một khoản tiền cho các thành viên khác. Mức hoa hồng do những người tham gia Hụi thoả thuận ấn định[10].

Ví dụ: Một dây Hụi có 10 người, lãi suất được tính theo nguyên tắc trả lãi cao nhất, mỗi người góp 1.000.000 đồng/tháng, góp trong 10 tháng. Không ai có hai phần Hụi trong dây Hụi.

Mỗi tháng, các thành viên đưa ra mức lãi để được hốt Hụi, thành viên nào trả lãi cao nhất thì được lĩnh Hụi. Giả sử mức lãi cao nhất được đưa ra ở kỳ mở Hụi đầu tiên là 100.000 đồng cho mỗi phần Hụi, thì các thành viên còn lại chỉ phải đóng: 1.000.000 đồng – 100.000 đồng = 900.000 đồng. Người lĩnh Hụi cũng phải trả cho chủ Hụi 100.000 đồng gọi là tiền hoa hồng theo thoả thuận.

Như vậy, một dây Hụi 10.000.000 đồng, người trả lãi 100.000 đồng để lĩnh Hụi tháng thứ nhất sẽ phải trả 09 phần lãi cho 09 thành viên (100.000 đồng x 9 = 900.000 đồng), trả 100.000 đồng tiền hoa hồng cho chủ Hụi, do đó chỉ lấy về được:

900.000 x 10 – 100.000 = 8.900.000 đồng (kể cả phần góp của người đó).

4.Hụi đầu thảo[12]

Là Hụi mà theo sự thoả thuận giữa những người tham gia Hụi, chủ Hụi được hốt Hụi trong một kỳ mở Hụi và không phải trả lãi cho các thành viên khác[13]. Trong các kỳ mở Hụi khác, thành viên trả lãi cao nhất được hốt Hụi và phải trả lãi cho các thành viên khác.

Ví dụ: Một dây Hụi có 10 người, lãi suất được tính theo nguyên tắc trả lãi cao nhất, mỗi người góp 1.000.000 đồng/tháng trong 10 tháng, mỗi thành viên đều chỉ có một phần Hụi trong dây Hụi, chủ Hụi đồng thời là thành viên. Tháng thứ nhất chủ Hụi được lĩnh 10.000.000 đồng mà không phải trả lãi.

Đến tháng thứ hai, các thành viên sẽ trả lãi, ai trả cao nhất sẽ được hốt Hụi.

Giả sử, với mức lãi cao nhất được trả là 100.000 đồng, các thành viên còn lại sẽ chỉ phải góp: 1.000.000 – 100.000 = 900.000 đồng. Như vậy, người lĩnh Hụi lấy về được 900.000 x 10 = 9.000.000 đồng (nếu tính cả phần góp của người này).

(*): Trường hợp này là trả lãi theo nguyên tắc “trả cao nhất thì được hốt Hụi”. Nếu trả lãi theo nguyên tắc “trả thấp nhất thì được hốt Hụi” thì số tiền người được hốt Hụi nhận được đúng bằng lãi suất được trả nhân với số thành viên của dây Hụi.

Để tìm hiểu thêm, ban đọc có thể đọc phần tiếp theo.

5.Lưu ý

5.1. Các nguyên tắc trả lãi

Có nơi việc trả lãi còn được biến thể thành nguyên tắc trả lãi thấp nhất, tức “ai trả thấp nhất thì được hốt Hụi”.

Các thành viên sẽ đưa ra số tiền sao cho số tiền đó là nhỏ nhất trong các lãi suất được trả. Người đưa ra số tiền thấp nhất sẽ được hốt Hụi. Các thành viên khác sẽ chỉ phải đóng phần Hụi đúng bằng mức lãi suất này. Tổng các phần Hụi của các thành viên sẽ là số tiền thành viên đưa ra mức lãi suất thấp nhất nhận được.

Ví dụ: Một dây Hụi được tổ chức theo nguyên tắc trả lãi thấp nhất, Hụi có 10 người, mỗi người góp 1.000.000 đồng/tháng, góp trong 10 tháng. Mỗi người đều chỉ có một phần Hụi trong dây Hụi.

Mỗi tháng, các thành viên đưa ra mức lãi để được hốt Hụi, thành viên nào trả lãi thấp nhất thì được lĩnh Hụi. Giả sử mức lãi thấp nhất được đưa ra ở kỳ mở Hụi đầu tiên là 700.000 đồng, các thành viên khác sẽ chỉ phải đóng 700.000 đồng tiền đóng Hụi (thay vì 1.000.000 đồng). Thành viên được hốt Hụi sẽ nhận được 700.000 x 10 = 7.000.000 đồng (nếu tính luôn phần góp của người này).

Nguyên tắc trả lãi suất cao nhất và nguyên tắc lãi suất thấp nhất suy cho cùng thì vẫn là một. Hai phương thức xác định lãi suất này tuy có cách áp dụng khác nhau, nhưng về mục đích thì lại giống nhau: đều xác định ra số tiền mà các thành viên khác phải đóng khi đến kỳ mở Hụi.

Hiểu đơn giản, trong nguyên tắc lãi suất cao nhất, mức lãi suất chính là số tiền mà các thành viên khác được thành viên – người đã đưa ra số tiền đó để hốt Hụi – đóng thay trong phần Hụi mà họ phải đóng; còn trong nguyên tắc lãi suất thấp nhất, mức lãi suất chính là số tiền mà các thành viên khác cần đóng cho chủ Hụi.

Như vậy nếu mức lãi suất cao nhất là 200.000 đồng, mức lãi suất thấp nhất tương ứng sẽ là 800.000 đồng. Và số tiền mà các thành viên khác phải đóng trong cả hai cách tính lãi đều là 800.000 đồng.

5.2. Mức lãi suất tối đa theo luật

Hiện tại pháp luật quy định mức lãi suất trong Hụi có lãi không được vượt quá 20%/năm (khoảng 1,67%/tháng) của tổng giá trị các phần Hụi phải góp trừ đi giá trị các phần Hụi đã góp trên thời gian còn lại của dây Hụi[14].

“Mức lãi suất” ở đây được hiểu là tỷ lệ giữa: Hiệu của Tổng số tiền Hụi mà tất cả thành viên phải góp trong một kì mở Hụi và Số tiền con Hụi nhận được khi hốt Hụi; và Tổng số tiền Hụi mà tất cả thành viên phải góp trong một kì mở Hụi.

Mức lãi suất này ứng với thời gian còn lại của dây Hụi tại thời điểm thành viên hốt Hụi, vì kể từ thời điểm người này hốt Hụi, họ sẽ phải đóng các phần Hụi sau với số tiền cố định cho đến khi mãn Hụi.

Hiểu đơn giản, chơi Hụi tương tự như đi vay. Chẳng hạn bạn vay 10.000.000 đồng với lãi suất 10%/năm. Vậy bạn sẽ phải trả tất cả là 11.000.000 đồng khi đến hạn. Còn với chơi Hụi, lấy ví dụ bằng dây Hụi có lãi gồm 10 thành viên, mở Hụi vào cuối tháng, tiền Hụi là 1.000.000 đồng, dây Hụi sẽ kéo dài trong 10 tháng. Trả lãi theo nguyên tắc lãi cao nhất. Không ai có hai phần Hụi trong dây Hụi. Bạn hốt Hụi với số tiền trả là 100.000 đồng, thay vì bạn nhận 10.000.000 đồng thì bạn chỉ nhận được: 10.000.000 đồng – số tiền trả để hốt Hụi nhân với số thành viên còn lại.

Số tiền mất đi so với 10.000.000 đồng ban đầu được xem như tiền lãi. Còn tỷ lệ giữa số tiền mất đi này so với tổng số tiền Hụi tại kỳ mở Hụi chính là lãi suất. Thời hạn của lãi suất này là thời hạn còn lại của dây Hụi sau khi bạn hốt Hụi. Mức lãi suất sẽ được tính như sau:

Để so sánh mức lãi suất thu được với mức lãi suất trần của pháp luật, ta chỉ cần quy đổi hai mức lãi suất ra cùng một đơn vị thời gian.

Ví dụ: Dây Hụi có lãi gồm 10 thành viên, mở Hụi vào cuối tháng, tiền Hụi là 1.000.000 đồng, dây Hụi sẽ kéo dài trong 10 tháng. Trả lãi theo nguyên tắc lãi cao nhất. Không ai có hai phần Hụi trong dây Hụi. Phần Hụi sau khi rút Hụi của mỗi thành viên sẽ bằng với phần Hụi thõa thuận ban đầu (1.000.000 đồng).

Tại kỳ mở Hụi thứ nhất, A được hốt Hụi với lãi suất là 100.000 đồng, tất cả các thành viên sẽ góp 900.000 đồng. Khi đó A nhận được 900.000 x 10 = 9.000.000 đồng (tính cả phần Hụi của A). Khi đó mức lãi suất mà A phải trả để thu được 9.000.000 đồng là:

Ở đây số tiền A mất đi so với khi hốt Hụi không trả lãi là 1.000.000 đồng. Số tiền này ứng với 10% của tổng các phần Hụi (10.000.000 đồng). Sau khi A hốt Hụi, dây Hụi còn lại 9 lần mở, thời điểm của mỗi lần mở là vào cuối tháng. Mà 10% là lãi suất ngầm hiểu rằng A phải trả khi được hốt Hụi, tương ứng với thời gian còn lại của dây Hụi. Do đó lãi suất sẽ là 10%/9 tháng tức trung bình 1,11%/tháng, lãi suất này nhỏ hơn lãi suất trần (1.67%/tháng).

Tại kỳ mở Hụi thứ hai, B được hốt Hụi với lãi suất là 100.000 đồng, A góp 1.000.000 đồng do đã hốt Hụi, các thành viên khác (kể cả B) sẽ góp 900.000 đồng. Khi đó B nhận được 1.000.000 (tiền Hụi của A) + 900.000 x 9 = 9.100.000 đồng (tính cả phần Hụi của B). Khi đó mức lãi suất mà B phải trả để thu được 9.100.000 đồng là:

Tuy nhiên 9% này là lãi suất của 8 tháng (thời gian còn lại của dây Hụi), tương đương 1,125%/tháng. Lãi suất này vẫn không vượt quá mức pháp luật quy định.

Tại kỳ mở Hụi thứ ba, C được hốt Hụi với lãi suất là 300.000 đồng, A và B do đã hốt Hụi nên sẽ góp 1.000.000 đồng, các thành viên khác (kể cả C) sẽ góp 700.000 đồng. Khi đó C nhận được 1.000.000 (tiền Hụi của A) + 1.000.000 (tiền Hụi của B) + 700.000 x 8 = 8.300.000 đồng (tính cả phần Hụi của C). Khi đó mức lãi suất mà C phải trả để thu được 8.300.000 đồng là:

24% chính là lãi suất cho 07 tháng còn lại của dây Hụi, ứng với 3,43%/tháng – lớn hơn lãi suất trần quy định. Mức lãi suất này bị xem là vi phạm pháp luật.

6.Các loại Hụi vi phạm pháp luật

Về nguyên tắc, chơi Hụi không vi phạm pháp luật. Chỉ những trường hợp tổ chức dây Hụi nhằm mục đích cho vay lãi nặng, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, huy động vốn trái pháp luật hoặc các hành vi vi phạm pháp luật khác thì mới bị xem là vi phạm pháp luật.

Trường hợp lãi suất trong Hụi có lãi cao hơn mức mà pháp luật quy định cũng chưa hẳn dẫn đến hậu quả bị xử lý dân sự, hành chính hay hình sự. Bởi đây đơn thuần là sự thỏa thuận giữa các bên, miễn là các bên tự nguyện khi tham gia và xác lập các giao dịch trong quan hệ Hụi thì pháp luật không cần thiết phải điều chỉnh.

Ví dụ: A là chủ Hụi của dây Hụi có lãi gồm 50 con Hụi, tiền đóng Hụi là 5.000.000 đồng, mở Hụi vào cuối tháng, ai trả lãi cao nhất sẽ được hốt Hụi. Tuy nhiên thực tế chỉ có 25 con Hụi là thực, 25 con Hụi kia là do A tự mình bịa ra. Mỗi khi đến kỳ mở Hụi, A lấy lý do là có người trả số tiền cao hơn để hốt Hụi nhằm ngăn các thành viên thật hốt Hụi. Số tiền thu được A dùng để đầu tư. 25 con Hụi thật vẫn miệt mài đóng Hụi mà chẳng hề biết mình bị A lừa.

Trong vụ việc này, A đã có hành vi lừa đảo 25 con Hụi thật để không cho họ hốt Hụi. Đây là hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật về Hụi[15] mà tuỳ theo các điều kiện khác[16] có thể vi phạm vào tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, hoặc lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

Trên đây là nội dung tư vấn của Luật Nghiệp Thành về Các loại Họ, Hụi, Biêu, Phường thường gặp.

Nếu các bạn thấy bài viết hữu ích thì Bạn cùng chúng tôi lan tỏa tri thức cho Cộng đồng bằng cách nhấn “Chia sẻ” bài viết này.

Luật Nghiệp Thành cảm ơn các bạn đã xem, chia sẻ và mong nhận được phản hồi, góp ý bổ sung.

Biên soạn: Huỳnh Thái Sơn.

Luật sư hướng dẫn: Luật sư Thuận.

[1] Xem thêm: Trần Văn Biên. 12.2018. Họ, hội, biêu, phường trong hệ thống pháp luật Việt Nam: Quá khứ và hiện tại, Kỷ yếu hội thảo quốc tế Việt Nam học lần thứ ba. NXB: Đại học Quốc Gia Hà Nội.

[2] Điều 4 Nghị định 144/2006/NĐ-CP.

[3] Điều 4 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[4] Điều 16.1.c Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[5] Xem thêm Điều 19 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[6] Chi tiết sẽ được trình bày ở phần 5.

[7] Điều 20.1 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[8] Điều 20.2 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[9] Khoản 3, 4 Điều 20 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[10] Điều 4.8 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[11] Để tìm hiểu thêm về vấn đề này bạn đọc có thể tham khảo bài viết: Lợi ích và rủi ro của việc chơi Hụi.

[12] Đây là loại Hụi xuất hiện trong Nghị định 144/2006/NĐ-CP, sang đến Nghị định 19/2019/NĐ-CP thì bị loại bỏ.

[13] Điều này được ghi nhận như là một quyền của chủ Hụi tại Điều 17.2.b Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[14] Điều 21.1 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[15] Điều 3.3 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[16] Các yếu tố cấu thành tội phạm: chủ thể, khách thể, mặt khách quan, mặt chủ quan.

Chị H (40 tuổi) quê ở Quảng Bình, chị có tham gia một Hụi ở xóm gồm 20 thành viên chủ yếu là các anh chị em làng xóm với nhau, tính đến tháng 04/2019 Hụi này đã được lập 05 năm. Tại kỳ mở Hụi vào cuối tháng 05/2019, chị H được lĩnh Hụi nhưng không may anh M – chủ Hụi đột ngột qua đời trước khi giao phần Hụi cho chị H. Chị H băn khoăn không biết số tiền Hụi đó sẽ được xử lý như thế nào.

Họ, Hụi, Biêu, Phường (“Hụi”) là một trong những hình thức chơi phổ biến hiện nay, đặc biệt là ở các vùng quê. Loại Hụi này tương tự với hình thức gửi tiết kiệm theo tháng, quý…tùy thuộc vào thời điểm mở Hụi của từng dây Hụi. Thay vì gửi khoản tiết kiệm đó ở ngân hàng, tổ chức tín dụng…thì mọi người có thể cùng nhau lập một dây Hụi. Thông qua việc chơi Hụi những người tham gia Hụi vừa có thể tiết kiệm được một khoản tiền nhất định, vừa có thể gắn kết tình cảm giữa các thành viên.

Bên cạnh những lợi ích trông thấy, Hụi tiềm ẩn những rủi ro nhất định như: vỡ Hụi, giật Hụi, chủ Hụi ôm tiền bỏ trốn…Bạn đọc có thể tham khảo thêm về bài viết: Ưu và nhược điểm của việc chơi Hụi.

Trong bài viết này, Luật Nghiệp Thành sẽ trình bày về vấn đề: Nếu chủ Hụi chết, người thừa kế có phải trả tiền Hụi lại cho các thành viên?

Khi một dây Hụi được thành lập, thông thường sẽ có một người đứng đầu gọi là chủ Hụi. Người này có nhiệm vụ tổ chức, quản lý dây Hụi, thu các phần Hụi và giao các phần Hụi đó cho thành viên được lĩnh Hụi trong mỗi kỳ mở Hụi cho tới khi kết thúc dây Hụi[1].

Bên cạnh đó chủ Hụi cũng có những quyền và nghĩa vụ[2] nhất địnhNhư vậy một trong các nghĩa vụ gắn liền với chủ Hụi là giao phần Hụi mà mình quản lý cho thành viên được lĩnh Hụi tại mỗi kì mở Hụi.

Trong tình huống của chị H, không may chủ Hụi qua đời khi chưa mãn dây Hụi. Khi người chủ Hụi chết thì nghĩa vụ trả phần Hụi cho chị H sẽ do những người thừa kế của người này đảm nhận[3]. Bao gồm: người thừa kế theo di chúc (nếu có di chúc, bao gồm cả những người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc[4]); hoặc những người thừa kế theo pháp luật (nếu không có di chúc, bao gồm ba hàng thừa kế, để tìm hiểu thêm bạn có thể xem điều 651 Bộ luật Dân sự 2015).

Do đó, để đòi lại số tiền trong phần Hụi của mình, chị H có thể yêu cầu những người thừa kế của chủ Hụi (trước hết là những người đương nhiên được nhận di sản như: cha mẹ, vợ, con chưa thành niên hoặc đã thành niên nhưng không có khả năng lao động) thực hiện nghĩa vụ trả phần Hụi cho mình. Tuy nhiên, những người này chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi tài sản mà họ được hưởng[5] nên chị có thể sẽ không nhận được toàn bộ phần Hụi như thõa thuận ban đầu.

Ví dụ: Chủ dây Hụi của chị H để lại tổng di sản là 30.000.000 đồng, số tiền Hụi chưa được nhận của chị H là 40.000.000 đồng. Người chủ Hụi qua đời không để lại di chúc, chỉ có một người vợ là người thân. Như vậy người vợ sẽ nhận di sản là 30.000.000 đồng và có nghĩa vụ giao nó cho chị. Người vợ của chủ Hụi không có nghĩa vụ trả 10.000.000 đồng còn thiếu cho chị H.

Trên đây là chia sẻ của Luật Nghiệp Thành về việc Chủ Hụi chết, người thừa kế có phải trả tiền Hụi lại cho các thành viên.

Nếu các bạn thấy bài viết hữu ích thì Bạn cùng chúng tôi lan tỏa tri thức cho Cộng đồng bằng cách nhấn “Chia sẻ” bài viết này.

Luật Nghiệp Thành cảm ơn các bạn đã xem, chia sẻ và mong nhận được phản hồi, góp ý bổ sung.

Xem thêm bài viết: Những người thừa kế không theo di chúc.

Biên soạn: Nguyễn Thị Thanh Trà

Luật sư hướng dẫn: Luật sư Thuận.

[1] Khoản 3 Điều 4 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[2] Điều 17, 18 nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[3] Điều 615, 658 Bộ luật Dân sự 2015.

[4] Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.

[5] Điều 615 Bộ luật dân sự 2015.

1. Ưu điểm

1.1. Mang tính tương thân tương ái

Hụi thường diễn ra giữa các cá nhân là bạn bè, hàng xóm, bạn buôn…hoặc giữa những người có mối liên hệ gần gũi khác. Vì có mối quan hệ thân thiết với nhau nên các thành viên có thể thỏa thuận về các quy tắc để chọn ra người được hốt Hụi. Thông thường người nào cần tiền, hoặc có hoàn cảnh khó khăn hơn sẽ được ưu tiên hốt Hụi trước. Đặc điểm này thể hiện rõ nhất ở các Hụi không có lãi, khi mục đích đơn thuần của Hụi này là giúp các thành viên huy động vốn mà chỉ cần trả lại số nợ gốc (lãi suất 0%).

Nhờ vào sự tin tưởng và hiểu biết lẫn nhau trong suốt quá sinh sống, làm ăn chung, mà các thành viên trong dây Hụi đã tạo ra cơ chế để giúp nhau xoay sở được một số vốn tương đối lớn, với các điều kiện đơn giản hơn nhiều lần so với các hình thức huy động vốn khác.

1.2. Cách tham gia đơn giản

Suy cho cùng, Hụi mang đặc điểm của hoạt động cho vay. Đối với các Hụi có lãi, khi một thành viên được hốt Hụi, số tiền họ đưa ra để giành quyền ưu tiên hốt Hụi sẽ được khấu trừ cho mỗi phần hụi của các thành viên khác trong lần mở Hụi đó (thậm chí Họ có thể phải trả một khoản hoa hồng cho cả chủ Hụi nếu có thỏa thuận). Sau đó họ có nghĩa vụ phải đóng các phần Hụi với giá trị cố định cho đến khi mãn Hụi.

Nếu như các hình thức vay khác yêu cầu cá nhân phải cung cấp các giấy tờ như chứng minh nhân dân/căn cước công dân, hộ chiếu, sổ hộ khẩu…hay phải thế chấp tài sản như nhà, đất…để đảm bảo nghĩa vụ trả nợ; thì khi tham gia dây Hụi, các thành viên gần như không cần bất kỳ biện pháp bảo đảm nào vừa nêu. Thứ duy nhất đảm bảo mối liên kết này là lòng tin giữa các thành viên trong Hụi.

Để làm thành viên của dây Hụi, cá nhân chỉ cần thỏa mãn điều kiện cần về độ tuổi (từ đủ 18 tuổi trở lên; hoặc từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi nếu có tài sản riêng, trường hợp tài sản riêng là bất động sản, động sản phải đăng ký để tham gia dây họ thì phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý) và năng lực hành vi (không thuộc trường hợp mất năng lực hành vi dân sự, hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015)[1]. Điều kiện đủ sẽ do thành viên này thỏa thuận với các thành viên khác trong dây Hụi.

Ngay cả điều kiện đối với chủ Hụi cũng đơn giản tương tự, dù trong Dự thảo Nghị định về Họ, hụi, biêu, phường có đề xuất ý kiến quy định về số dây Hụi mà một người có thể làm chủ[2], nhưng trong Nghị định chính thức, điều kiện này đã được lược bỏ và thay thế bằng “Điều kiện khác theo thỏa thuận của những người tham gia dây họ”[3].

1.3. Có được số tiền lớn trong thời gian ngắn

Khi tham gia dây Hụi, tuy theo số lượng con Hụi, giá trị của phần Hụi, và “may mắn” khi trả lãi (đối với Hụi có lãi) mà con Hụi sẽ nhận được số tiền ít hay nhiều. Tuy nhiên dù các điều kiện trên có thay đổi ra sao thì việc thành viên được hốt Hụi nhận được số tiền lớn gấp nhiều lần phần Hụi mà họ cần đóng tại mỗi kỳ mở Hụi là điều chắc chắn bởi Hụi hoạt động theo cơ chế “nhiều người góp tiền lại, cho một người vay”.

Lấy ví dụ với một dây Hụi không có lãi gồm 10 thành viên, phần Hụi là 1.000.000 đồng, mở Hụi vào cuối tháng, dây Hụi kéo dài 10 tháng. Bất kỳ người nào được hốt Hụi đều sẽ nhận được số tiền là 10.000.000 đồng (nếu tính cả phần đóng của họ), như vậy tại thời điểm cần tiền, thành viên của dây Hụi này đã có thể huy động được số tiền gấp 10 lần số tiền mình phải đóng tại mỗi kỳ.

1.4. Phương thức đầu tư tiền nhàn rỗi hiệu quả

Đối với những người tham gia Hụi có lãi, nếu hốt Hụi càng trễ sẽ càng có lời.

Chẳng hạn, với một dây Hụi có lãi gồm 5 người, không có chủ Hụi, ai trả lãi cao nhất sẽ được hốt Hụi, phần Hụi là 1.000.000 đồng, mở Hụi vào cuối tháng, dây Hụi kéo dài 5 tháng. Người hốt Hụi xong sẽ phải đóng các phần Hụi trong các kỳ sau bằng với phần Hụi gốc.

Giả sử kỳ mở Hụi đầu tiên A được hốt Hụi với lãi suất là 100.000 đồng; kỳ mở Hụi thứ hai B được hốt Hụi với lãi suất là 200.000 đồng; kỳ mở Hụi thứ ba C được hốt Hụi với lãi suất là 150.000 đồng; kỳ mở Hụi thứ tư D được hốt Hụi với lãi suất là 100.000 đồng; kỳ mở Hụi cuối cùng E được hốt Hụi mà không cần trả lãi (do chỉ còn một mình E)

Ta dễ dàng nhận thấy những người hốt Hụi đầu tiên sẽ là những người lỗ nhất, lợi nhuận sinh ra sẽ tăng dần từ người hốt Hụi ở giữa các kỳ mở Hụi cho đến người cuối cùng được hốt Hụi. Người hốt Hụi cuối cùng sẽ là người lời nhất. Trong trường hợp này, lợi nhuận sinh ra trong 05 tháng chơi Hụi của E bằng 12,36% số tiền Hụi người này đóng. So với lãi suất gửi ngân hàng thì rõ ràng hình thức này vượt trội hơn. Cách “đầu tư” này thích hợp cho các cá nhân có tiền nhàn rỗi và không có nhu cầu hốt Hụi sớm.

2. Nhược điểm

Nhược điểm của Hụi lại xuất phát từ chính ưu điểm của nó.

Đầu tiên, vì chủ yếu dựa trên sự tin tưởng lẫn nhau nên hầu hết quá trình lập dây Hụi, danh sách con Hụi, thu tiền, giao tiền Hụi…đều diễn ra mà không có bất cứ giấy tờ pháp lý nào chứng minh mối quan hệ giữa chủ Hụi và con Hụi. Có chăng là sự làm chứng của các con Hụi, và quyển sổ Hụi ghi lại các thông tin liên quan đến dây Hụi – tuy nhiên trong hầu hết các dây Hụi, thứ này do chủ Hụi giữ. Hiện tại chỉ những chủ Hụi có dây Hụi mà giá trị các phần Hụi tại một kỳ mở Hụi từ 100 triệu đồng trở lên; hoặc chủ Hụi tổ chức từ hai dây họ trở lên mới phải thông báo cho UBND xã nơi cư trú[4], số lượng dây Hụi mà quy định này bỏ sót chắc chắn là không ít.

Bên cạnh đó, việc đảm bảo nghĩa vụ trả nợ cũng lỏng lẻo tương tự. Nếu ngân hàng xây dựng một hệ thống các quy tắc về tài sản bảo đảm trong hoạt động cho vay thì Hụi lại không có cơ chế này. Hệ quả là khi có thiệt hại xảy ra không có biện pháp nào hữu hiệu để khắc phục ngoại trừ việc trông chờ vào phán quyết của Tòa án, mà kể cả khi có phán quyết có lợi từ phia Tòa án, thì cá nhân vẫn phải hy vọng vào quá trình thu hồi và thanh lý tài sản của người gây thiệt hại.

Tiếp theo, chủ Hụi có thể lập Hụi ma, khai khống về số lượng con Hụi để chiếm đoạt tiền Hụi. Người này nếu sử dụng số tiền gom Hụi cho mục đích cá nhân dẫn đến hậu quả là mất khả năng thanh toán, người chịu thiệt tất nhiên chỉ và chỉ là các con Hụi. Một trường hợp phổ biến khác là việc chủ Hụi bỏ trốn cùng số tiền Hụi thu được, thậm chí sau đó trở về và viện lý do “vì không còn khả năng thanh toán” nên sẽ trả theo khả năng, trả dần dần. Các con Hụi cũng chẳng thể lấy lại số tiền của mình. Hậu quả sẽ khó đong đếm hơn nếu số tiền Hụi bị giật kia là nguồn sinh sống chính của một gia đình nào đó. Tài sản được họ tích góp trong một thời gian dài được đổ vào Hụi, những tưởng sẽ kiếm được ít lời nhưng cuối cùng lại không cánh mà bay.

Cuối cùng, rủi ro không chỉ dừng lại ở con Hụi, về nguyên tắc chủ Hụi sẽ phải nộp thay số tiền Hụi của thành viên nếu đến kỳ mở Hụi mà có thành viên đó không góp, hoặc góp không đầy đủ phần Hụi[5]. Tất nhiên chủ Hụi có thể yêu cầu thành viên đó góp đủ phần Hụi như đã thỏa thuận, nhưng nếu họ không trả hoặc không có khả năng trả thì chủ Hụi sẽ là người gánh chịu. Có những trường hợp con Hụi bỏ trốn sau khi lĩnh Hụi, vậy là chủ Hụi đành ngậm ngùi lấy tiền túi bù vào, hoặc tuyên bố chấm dứt dây Hụi nếu không đủ khả năng chi trả.

Trên đây là nội dung tư vấn của Luật Nghiệp Thành về Lợi ích và rủi ro của việc chơi Hụi.

Luật Nghiệp Thành cảm ơn các bạn đã xem và mong nhận được phản hồi, góp ý bổ sung.

Biên soạn: Huỳnh Thái Sơn.

Luật sư hướng dẫn: Luật sư Thuận.

[1] Xem thêm Điều 5 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[2]  Toàn văn Điều 6 của Dự thảo Nghị định về họ, hụi, biêu, phường:

1. Chủ họ phải là người từ đủ mười tám tuổi trở lên và không thuộc trường hợp mất năng lực hành vi dân sự, hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
2. Phương án 1:

Một người được làm chủ họ của một hoặc nhiều dây họ tại cùng một thời điểm nếu tổng giá trị các phần họ tại một kỳ mở họ của các dây họ không quá 200 triệu đồng, trừ trường hợp có sự đồng ý của tất cả thành viên của các dây họ.

Phương án 2:

Một người được làm chủ họ không quá 02 dây họ tại cùng một thời điểm, trừ trường hợp có sự đồng ý của tất cả thành viên của các dây họ.

3. Việc chủ họ sử dụng tài sản chung của vợ chồng, tài sản riêng của vợ, chồng để tham gia họ phải tuân thủ các quy định tại Điều 31, Điều 35, Điều 44 của Luật Hôn nhân và gia đình và các quy định có liên quan của pháp luật hôn nhân và gia đình.
4. Trường hợp dây họ do các thành viên lập thì chủ họ là người được trên 1/2 tổng số thành viên bầu.
5. Điều kiện khác theo thỏa thuận của các thành viên.

Xem thêm: Bộ Tư pháp. 2018. Dự thảo Nghị định về họ, hụi, biêu, phường, Cổng thông tin điện tử Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Xem ngày 12.06.2019, tại: http://datafile.chinhphu.vn/files/DuthaoVBPL/2018/07/ND%20ho%20hui%20bieu%20phuong_1.7%20_29.8.rar.

Nếu các bạn thấy bài viết hữu ích thì Bạn cùng chúng tôi lan tỏa tri thức cho Cộng đồng bằng cách nhấn “Chia sẻ” bài viết này.

Luật Nghiệp Thành cảm ơn các bạn đã xem, chia sẻ và mong nhận được phản hồi, góp ý bổ sung.

[3] Điều 6.3 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[4] Điều 14.1.a Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[5] Điều 18.4 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

Để giúp bạn đọc tiếp cận gần hơn với các khái niệm liên quan đến Hụi, Luật Nghiệp Thành xin chia sẻ đến bạn một số thuật ngữ có liên quan đến chủ đề này.

Một số thuật ngữ về Hụi

Trên đây là nội dung tư vấn của Luật Nghiệp Thành về một số thuật ngữ về Hụi, Họ, Biêu, Phường.

Nếu các bạn thấy bài viết hữu ích thì Bạn cùng chúng tôi lan tỏa tri thức cho Cộng đồng bằng cách nhấn “Chia sẻ” bài viết này.

Luật Nghiệp Thành cảm ơn các bạn đã xem, chia sẻ và mong nhận được phản hồi, góp ý bổ sung.

Biên soạn: Huỳnh Thái Sơn.

Luật sư hướng dẫn: Luật sư Thuận.

[1] Những từ ngữ chỉ được sử dụng phổ biến trong một tập thể nhất định (thầy tu, học sinh – sinh viên, giới chơi xe phân khối lớn…).

[2] Điều 471.1 Bộ luật Dân sự 2015.

[3] Xem thêm Điều 4.1 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[4] Xem thêm Điều 4.2 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[5] Xem thêm Điều 4.3 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[6] Điều 17.2.b Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[7] Thông thường sẽ là một con Hụi được lĩnh Hụi.

[8] Xem thêm Điều 4.5 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[9] Xem thêm Điều 4.4 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[10] Xem thêm Điều 8 và Điều 12 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[11] Điều 4.7 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[12] Điều 4.6 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

[13] Điều 4.8 Nghị định 19/2019/NĐ-CP.