Trước sự kiện tê giác cuối cùng tuyệt chủng tại Việt Nam vào năm 2010 vì săn trộm lấy sừng ngay tại Vườn quốc gia Cát Tiên đã trở thành một bài học đắt giá trong việc bảo tồn, giám sát động vật nguy cấp và cả thực thi pháp luật. Tại thời điểm đó, mức phạt về hành vi săn bắt, giết động vật nguy cấp, quý, hiếm là rất thấp khi mức phạt tù tối đa là 07 năm và mức phạt tiền tối đa là 100 triệu[1] lại không tương xứng với hậu quả gây ra.

Hiện nay, mức phạt vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm đã tăng lên rất nhiều thể hiện nỗ lực của Chính phủ trong công tác bảo tồn các loài động vật đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.

Mức phạt cụ thể như sau:[2]

Mỗi loài động vật đều mang những vẻ đẹp phong phú, đa dạng và đều là một phần không thể thay thế cho hệ sinh thái của Trái Đất. Chỉ trong vòng 2 thập niên, đã có ít nhất 10 loài động vật đã vĩnh viễn tuyệt chủng tại Việt Nam. Đáng buồn thay con người là lý do chính đẩy nhanh tốc độ tuyệt chủng của các loài động thực vật khi mà qua các năm lại có thêm nhiều loài có mặt thêm trong danh mục động vật nguy cấp và số lượng sẽ không ngừng tăng lên khi con người tiếp tục săn, bắn, giết, mua bán, v.v…

Trên đây là nội dung tư vấn về “Mức phạt vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp”

Nếu bạn cảm thấy bài viết hữu ích thì Bạn cùng chúng tôi lan tỏa tri thức cho Cộng đồng bằng cách nhấn “Chia sẻ” bài viết này.

Luật Nghiệp Thành cảm ơn các bạn đã xem, chia sẻ và mong nhận được phản hồi, góp ý bổ sung.

Biên soạn: Nguyễn Linh Chi

Người duyệt: Luật sư Thuận

[1] Điều 190 Bộ luật Hình sự 1999

[2] Điều 244. Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi bổ sung bởi Điều 1.64 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017

[3] Điều 2.3 Nghị quyết 05/2018/NQ-HĐTP

Phương pháp đánh bắt cá bằng việc kích điện đã được Nhà nước vận động, tuyên truyền và nghiêm cấm người dân không được thực hiện, bởi lẽ phương pháp này đang gây ảnh hưởng khá lớn đến hệ sinh thái, môi trường ở khu vực xung quanh cũng như tính mạng của con người. Vì sao lại nói thế, hãy cùng Luật Nghiệp Thành tìm hiểu vấn đề này thông qua bài viết sau.

Nguy hại cho hệ sinh thái và môi trường

Ngành khai thác và đánh bắt thủy sản là một trong những ngành trọng tâm của Việt Nam bởi địa hình quốc gia giáp biển Đông và tồn tại nhiều sông hồ. Tuy nhiên số lượng và phần loài của nguồn thủy sản đang dần kiệt quệ do việc ô nhiễm môi trường nước; người dân khai thác quá mức và việc khai thác chưa đi đôi với việc bảo vệ, nhân giống nguồn lợi thủy sản. Hơn cả thế là tình trạng người dân sử dụng điện để đánh bắt cá ở các khu vực sông suối, ao hồ, kênh rạch, đồng ruộng,…

Việc người dân sử dụng điện trong đánh bắt cá nhằm khiến thủy sản (chủ yếu là cá) bị giật sốc, tê liệt hoặc chết để có thể dễ dàng đánh bắt chúng. Tuy nhiên phương pháp này là kiểu khai thác “tận diệt”. Bởi căn cứ theo nghiên cứu thì môi trường nước là môi trường dẫn điện tốt nhất, bất kỳ sinh vật, động vật sinh sống trong môi trường nước có dẫn nguồn điện trong vòng bán kính một mét đều có thể bị giật chết, nếu như may mắn sống sót thì loài thủy sản cũng sẽ mang dị tật và mất đi khả năng sinh sản vốn có. Chính vì điều này, chúng ta khó có thể bắt gặp loài thủy sinh nào sinh sống và tồn tại trong môi trường nước từng bị xung điện; và phải mất nhiều năm mới có thể phục hồi hoàn toàn môi trường thủy sinh này.

Tính mạng con người bị đe dọa

Như đã phân tích thì môi trường nước là môi trường dẫn điện tốt nhất, ngoài việc giết chết thủy sản thì bất kỳ động vật nào chạm hoặc tiếp xúc với môi trường nước có nguồn điện đều có thể thiệt mạng, bao gồm cả con người. Chính vì vậy, ở Việt Nam ghi nhận rất nhiều vụ việc thương tâm khi người dân sử dụng phương pháp này để mưu sinh mà dẫn đến thiệt mạng. Có thể kể đến trường hợp tại thông Đông Hà, Xã Kỳ Lâm, Huyện Kỳ Anh, anh N (33 tuổi) đi rà cá bị điện giật chết ngay dưới suối. Hay vụ việc tại Thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng khi 3 người đàn ông đánh bắt cá dưới suối Cam Ly (thuộc khu vực Hố Hồng) thì bị điện giật đến tử vong. Không những vậy, tại địa bàn tỉnh Quãng Ngãi, hai vợ chồng đã tử vong khi đang đánh bắt cá bằng hình thức chính điện trên sông Trà Khúc, do sơ ý mà tử vong tại chỗ.

Theo ghi nhận hằng năm, số lượng người dân thiệt mạng do sử dụng phương pháp này tại Việt Nam là rất lớn, báo chí cũng đưa rất nhiều tin tức, Nhà nước cũng khuyến cáo và ngăn cấm nhưng người dân vẫn cố tình luồn lách cơ quan chức năng để thực hiện mà không lường trước hậu quả. Như gần đây, Phòng Cảnh sát giao thông ở tỉnh Hòa Bình phát hiện một nhóm người dân dùng điện để đánh bắt cá tại khu vực sông Đà. Không những vậy, tại Thành phố Long Xuyên, từ cầu Tôn Đức Thắng đến cầu Nguyễn Trung Trực ra tới vàm sông Hậu đều có người đánh bắt cá bằng điện.

Nghiêm cấm và xử phạt hành vi

Dù đánh bắt cá để sinh sống qua ngày hay để bán thì việc kích điện trong quá trình đánh bắt, khai thác các loài thủy sinh đều là hành vi vi phạm pháp luật[1] và gây thiệt hại nghiêm trọng đối với môi trường, hệ sinh thái thủy sinh và tính mạng con người. Vì thế, căn cứ vào quy định của pháp luật, thì hành vi này có thể bị:

– Xử phạt vi phạm hành chính: Phạt tiền từ 03 triệu đến 05 triệu (đối với trường hợp không sử dụng tàu cá); phạt tiền từ 15 triệu đến 40 triệu (đối với trường hợp sử dụng tàu cá); 40 triệu đến 50 triệu (đối với trường hợp sử dụng lưới điện) và tịch thu công cụ kích điện mà người vi phạm đã sử dụng để thực hiện hành vi.[2]

– Truy cứu trách nhiệm hình sự: phạt tiền từ 50 triệu đến 300 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

=> Tùy vào mức độ và hậu quả thiệt hại đến nguồn lợi thủy sản mà cơ quan có thẩm quyền sẽ xác định phạt tiền hay phạt tù.

Trên đây là nội dung tư vấn về “Kích điện đánh bắt cá – Nguy hại cho môi trường và tính mạng con người”

Nếu bạn cảm thấy bài viết hữu ích thì Bạn cùng chúng tôi lan tỏa tri thức cho Cộng đồng bằng cách nhắn “Chia sẻ” bài viết này

Luật Nghiệp Thành cảm ơn các bạn đã xem, chia sẻ và mong nhận được phản hồi, góp ý bổ sung.

Biên soạn: Quách Gia Hy

Người hướng dẫn: Luật sư Thuận

[1] Điều 7.7 Luật Thủy sản 2017

[2] Điều 28 Nghị định 42/2019/NĐ-CP

Qua các bài viết về đường dây tái chế dầu nhớt thải, buôn bán dầu lậu trái quy định pháp luật tại tỉnh Đồng Nai và các địa phương khu vực Đông Nam Bộ của Báo Thanh Niên[1]. Vấn đề quản lý, kiểm soát và xử lý dầu nhớt thải đặt lên nhiều vấn đề đáng quan ngại đối với môi trường.

1. Dầu nhớt thải là chất thải nguy hại

Dầu nhớt thải được xếp vào nhóm chất thải nguy hại theo quy định pháp luật[2]. Dầu nhớt thải gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường đất, nước, không khí và tác động trực tiếp đến sức khỏe con người.

Theo thống kê của Tổng Cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, Việt Nam sử dụng khoảng 90.000 tấn dầu nhớt mỗi năm[3]. Số lượng xe máy, ô tô đăng ký mới hơn 3,5 triệu chiếc mỗi năm. Do đó, phần lớn số lượng dầu nhớt được sử dụng cho các phương tiện giao thông đường bộ như xe máy, ô tô. Số lượng các cơ sở, tiệm sửa chữa xe máy, ga-ra ô tô tỷ lệ thuận với số lượng xe máy, ô tô và xuất hiện ở khắp các ngả đường từ thành phố đến nông thôn. Đây được xem nguồn dầu nhớt thải chủ yếu, khó kiểm soát, quản lý. Và là nguồn cung dầu nhớt thải chủ yếu của nhiều cơ sở chế biến dầu nhớt lậu.

2. Thực trạng xử lý dầu nhớt thải tại các cơ sở sửa chữa xe máy, ga-ra ô tô

Theo quy định pháp luật về xử lý chất thải nguy hại, đối với dầu nhớt thải tại các tiệm sửa chữa xe máy, ga-ra ô tô phải được chủ các cơ sở thu gom, phân loại, lưu giữ. Sau đó, bán hoặc chuyển giao cho đơn vị, cơ sở cung cấp dịch vụ xử lý dầu nhớt thải có giấy phép môi trường về xử lý, tái chế dầu nhớt thải.

Thực trạng tại nhiều địa phương hiện nay, các cơ sở xử lý chất thải nguy hại có đủ điều kiện về giấy phép môi trường lại rất hạn chế về số lượng. Cơ sở chuyên xử lý dầu nhớt thải lại càng ít. Bên cạnh đó, công tác thông tin, tuyên truyền, kết nối các cơ sở xử lý dầu nhớt thải với các tiệm sửa chữa xe máy, ga-ra ô tô không được làm tốt dẫn đến nhiều đối tượng xấu lợi dụng tổ chức thu gom, xử lý, tái chế dầu nhớt thải trái pháp luật.

Nhiều chủ cơ sở sửa chữa xe máy, ga-ra ô tô cho rằng họ không được biết đến các cơ sở xử lý dầu nhớt thải đủ điều kiện theo quy định. Họ còn được nhiều bên chào mời thu mua dầu nhớt thải. Vừa có thêm lợi nhuận từ việc bán dầu nhớt thải mà không cần lo khâu xử lý.

Vấn đề quản lý, xử lý dầu nhớt thải theo đúng quy định Luật Bảo vệ môi trường cũng không được chủ các cơ sở sửa xe máy, ga-ra ô tô quan tâm. Dẫn đến dầu nhớt thải được thu gom, lưu trữ tại các cơ sở rất sơ sài, gây ô nhiễm nghiêm trọng đến môi trường.

3. Xử lý dầu nhớt thải đúng quy định pháp luật

Để tuân thủ quy định về môi trường liên quan đến dầu nhớt thải. Các cơ sở sửa chữa xe máy, ga-ra ô tô cần thực hiện thủ tục đăng ký môi trường với UBND cấp xã/phường và tuân thủ thực hiện các điều kiện về quản lý dầu nhớt thải bao gồm việc khai báo, phân loại, lưu giữ và giao kết hợp đồng, chuyển giao dầu nhớt thải cho cơ sở dịch vụ đủ điều kiện xử lý.

3.1 Thực hiện đăng ký môi trường[4]:

Cơ sở sửa chữa xe máy, ga-ra ô tô được xếp vào nhóm chủ nguồn thải theo quy định[5].

Hiện nay chủ nguồn thải sẽ không còn phải thực hiện thủ tục đăng ký chủ nguồn thải với Sở Tài nguyên và môi trường cấp tỉnh như quy định trước đây. Tuy nhiên, chủ nguồn thải như tiệm sửa chữa xe máy, ga-ra ô tô phải chủ động thực hiện đăng ký môi trường[6].

Thủ tục đăng ký môi hiện nay thực hiện rất đơn giản. Tiệm sửa chữa xe máy, ga-ra ô tô đăng ký môi trường với Ủy ban nhân dân cấp xã/phường nơi đặt cơ sở.

Hồ sơ gồm đăng ký môi trường gồm:

– Văn bản đăng ký môi trường (Theo – Phụ lục II – Thông tư 02/2022/TT-BTNMT)

– Bản sao Quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường (áp dụng trường hợp cơ sở lớn phải thực hiện các thủ tục xin giấy phép môi trường).

Gửi hồ sơ về UBND cấp xã bằng 01 trong 03 hình thức: trực tiếp, bưu điện hoặc trực tuyến qua hệ thống dịch vụ công quốc gia.

UBND xã sẽ tiếp nhận hồ sơ và cập nhật dữ liệu đăng ký môi trường của cơ sở lên hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu môi trường quốc gia.

3.2 Đảm bảo các điều kiện về quản lý dầu nhớt thải:

– Khai báo dầu nhớt thải[7]:

Chủ cơ sở sửa chữa xe máy, ga-ra ô tô sẽ khai báo dầu nhớt thải tại Văn bản đăng ký môi trường khi thực hiện thủ tục đăng ký môi trường với UBND cấp xã/phường. Chủ cơ sở có trách nhiệm khai báo gồm khối lượng dầu nhớt thải, phương án xử lý dầu nhớt thải, …

– Phân loại, lưu giữ dầu nhớt thải[8]:

Công việc phân loại dầu nhớt thải sẽ do cơ sở tự chịu trách nhiệm thực hiện. Các thiết bị, bao bì lưu giữ dầu nhớt thải phải đảm không bị hư hỏng, rò rỉ hay rách vỡ. Không chứa đựng quá 90% dung tích và có nắp đậy kín.

Đối với nơi lưu giữ dầu nhớt thải phải đảm bảo mặt sàn kín, không bị thẩm thấu, tránh nước mưa. Có mái che cho toàn bộ khu vực lưu giữ. Đảm bảo có các thiết bị PCCC, cát hoặc mùn cưa và xẻng để sử dụng trong trường hợp bị rò rỉ dầu nhớt thải.

Dầu nhớt thải chỉ được lưu giữ tối đa 1 năm tại các tiệm sửa chữa xe máy, ga-ra ô tô. Việc lưu giữ quá 1 năm thì cơ sở phải thực hiện báo cáo về Sở Tài nguyên và Môi trường cấp tỉnh. Và sớm tìm phương án, đơn vị dịch vụ xử lý dầu nhớt thải để thu gom và xử lý[9].

Nơi lưu giữ dầu nhớt thải phải có mái che, sàn kín, có thiết bị PCCC và xử lý dầu nhớt rò rỉ

– Giao kết hợp đồng, chuyển giao dầu nhớt thải với cơ sở dịch vụ xử lý dầu nhớt thải:

Tiệm sửa xe máy, ga-ra ô tô phải thực hiện giao kết hợp đồng thu gom, vận chuyển, xử lý dầu nhớt thải với cơ sở dịch vụ xử lý chất thải nguy hại có giấy phép môi trường phù hợp với việc xử lý dầu nhớt thải[10].

Khi chuyển giao dầu nhớt thải, phải lập chứng từ chuyển giao (). Chứng từ chuyển giao sẽ có 04 liên. Chủ nguồn thải như tiệm sửa chữa xe máy, ga-ra ô tô sẽ giữ liên số 3 khi cơ sở xử lý chất thải nguy hại tiếp nhận dầu nhớt thải để vận chuyển. Nhận và giữ liên số 04 khi đơn vị dịch vụ xử lý chất thải nguy hại xử lý xong dầu nhớt thải.

Trong vòng 6 tháng, kể từ ngày chuyển giao nếu không nhận đủ hai liên 3 và 4 của chứng từ chuyển giao, cơ sở phải khai báo với Sở Tài nguyên và Môi trường để tiến hành xử lý[11]. Việc không khai báo trong trường hợp này, cơ sở có thể bị xử phạt lên đến 20 triệu đồng[12].

Chuyển giao dầu nhớt thải cần lưu ý giao kết hợp đồng và lập chứng từ chuyển giao

Mức xử phạt đối với vi phạm trong quản lý chất thải nguy hại như dầu nhớt thải có thể lên đến hàng chục, hàng trăm triệu đồng. Bên cạnh đó, dầu nhớt thải tàn phá đến môi trường nước, đất, không khí và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của con người ngay tại chính cơ sở nếu không được xử lý đúng cách. Các chủ cơ sở sửa chữa xe máy, ga-ra ô tô cần tuân thủ các quy định, thực hiện tốt việc thu gom, phân loại và lưu giữ dầu nhớt thải tại cơ sở để bảo vệ môi trường. Thực hiện nghiêm chỉnh việc đăng ký môi trường, liên hệ các đơn vị thu gom, xử lý, tái chế dầu nhớt thải đủ điều kiện về giấy phép môi trường để chuyển giao xử lý, tái chế dầu nhớt. Góp phần ngăn chặn các đối tượng lợi dụng để tái chế dầu nhớt thải thành dầu nhớt kém chất lượng đưa ra thị trường sử dụng.

Trên đây là nội dung tư vấn về “Xử lý dầu nhớt thải đúng quy định ”

Nếu bạn cảm thấy bài viết hữu ích thì Bạn cùng chúng tôi lan tỏa tri thức cho Cộng đồng bằng cách nhắn “Chia sẻ” bài viết này

Luật Nghiệp Thành cảm ơn các bạn đã xem, chia sẻ và mong nhận được phản hồi, góp ý bổ sung.

Biên soạn: Lê Tiến Thành

Người hướng dẫn: Luật sư Thuận

[1] Bốc trần “tổ hợp” tái chế dầu nhớt thải liên tỉnh: Đường đi của dầu lậu, xem https://thanhnien.vn/boc-tran-to-hop-tai-che-dau-nhot-thai-lien-tinh-duong-di-cua-dau-lau-185230606220030079.htm

[2] Điều 3.20 Luật Bảo vệ Môi trường năm 2020 và Phụ Lục III Thông tư 02/2022/TT-BTNMT

[3] Đẩy mạnh kiểm soát dầu nhớt trên thị trường, xem https://tcvn.gov.vn/day-manh-kiem-soat-chat-luong-dau-nhon-tren-thi-truong/12/04/2022/

[4] Điều 22 Thông tư 02/2022/TT-BTNMT

[5] Điều 3.1 Thông tư 02/2022/TT-BTNMT

[6] Điều 3.9 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020

[7] Điều 35.1 Thông tư 02/2022/TT-BTNMT

[8] Điều 35.2 Thông tư 02/2022/TT-BTNMT

[9] Điều 71.1 (c) Nghị định 08/2022/NĐ-CP

[10] Điều 72.1 Nghị định 08/2022/NĐ-CP

[11] Điều 71.4 Nghị định 08/2022/NĐ-CP

[12] Điều 29.2 (c) Nghị định 45/2022/NĐ-CP

Hiện nay, nhiều khu vực ở Việt Nam đang thiếu nguồn nước sạch để sinh hoạt và sử dụng, đặc biệt tại các khu vực quận đô Hà Nội gặp tình trạng nguồn nước sinh hoạt bẩn và các gia đình ở đây luôn phải sử dụng máy lọc nước để đảm bảo an toàn khi sử dụng. Việc nguồn nước sinh hoạt đang bị ô nhiễm trầm trọng một phần nguyên nhân là do hành vi xả nước thải chưa qua xử lý của cơ sở, nhà máy xí nghiệp khiến nguồn nước ở môi trường bị ô nhiễm trầm trọng. Đối với hành vi xả nước thải chưa xử lý ra môi trường, cơ quan có thẩm quyền sẽ xử phạt doanh nghiệp, cơ sở sản xuất qua các hình thức.[1]

Cảnh cáo

Đây là hình thức chế tài được áp dụng khi số liệu vượt quy chuẩn kỹ thuật về chất thải còn thấp, Nhà nước xử phạt nhằm mục đích răn đe, cảnh bảo, yêu cầu doanh nghiệp xử lý và giải quyết vấn đề xả nước thải đạt quy chuẩn ra môi trường.

Phạt tiền

Nếu doanh nghiệp, tổ chức, cơ sở sản xuất vượt quy chuẩn kỹ thuật về chất thải trên 1,1 lần mức độ cho phép hoặc vi phạm nhiều lần mà không sửa chữa thì sẽ áp dụng chế tài phạt tiền. Ở chế tài này, cơ quan có thẩm quyền sẽ xác định mức phạt dựa vào số liệu vượt chuẩn, lượng nước thải m³/ngày. Mức tối thiểu đối với hành vi này là 600 nghìn đồng và cao nhất là 2 tỷ. Ngoài ra hành vi vi phạm có thể bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung và một hoặc nhiều các biện pháp khắc phục hậu quả khác:

Xử lý hình sự[2]

Khi doanh nghiệp, cơ sở sản xuất xả lượng nước thải vượt mức độ cho phép hoặc số lần xả thải trong ngày vượt quá quy định của pháp luật thì doanh nghiệp có thể bị xử lý hình sự. Ở hình thức xử lý này, số tiền phạt mà người có hành vi vi phạm phải gánh chịu khi bị khởi tố tội gây ô nhiễm môi trường với số tiền tối thiểu là 3 tỷ và tối đa là 20 tỷ đồng. Không những vậy, nếu mức độ và tính chất nghiêm trọng thì pháp nhân thương mại sẽ bị tạm đình chỉ hoạt động với thời hạn từ 06 tháng đế 36 tháng; hoặc đình chỉ vĩnh viễn.

Tình trạng ô nhiễm nước sẽ không được cải thiện nếu ý thức bảo vệ môi trường của cá nhân, doanh nghiệp không được nâng cao. Như bài viết Trách nhiệm tuyên truyền pháp luật, phổ biến kiến thức về bảo vệ môi trường đề cập ý thức bảo vệ môi trường nằm ở mỗi cá thể, nó không phải là một phần trách nhiệm của bất kỳ cơ quan, tổ chức nào. Chính vì thế, muốn thay đổi tình trạng xả thải nước chưa qua xử lý ra môi trường thì người đứng đầu doanh nghiệp phải ý thức được hoạt động kinh doanh cần đi đôi với ý thức bảo vệ môi trường.

Trên đây là nội dung tư vấn về “Xử lý hành vi xả nước thải chưa xử lý ra môi trường”

Nếu bạn cảm thấy bài viết hữu ích thì Bạn cùng chúng tôi lan tỏa tri thức cho Cộng đồng bằng cách nhắn “Chia sẻ” bài viết này

Luật Nghiệp Thành cảm ơn các bạn đã xem, chia sẻ và mong nhận được phản hồi, góp ý bổ sung.

Biên soạn: Quách Gia Hy

Người hướng dẫn: Nguyễn Linh Chi

Người kiểm duyệt: Luật sư Thuận

[1] Điều 18,19 Nghị định 45/2022/NĐ-CP

[2] Điều 235 Bộ luật hình sự 2015

Mỗi năm, thế giới sẽ thải ra môi trường 300 triệu tấn rác thải nhựa, riêng ở Việt Nam là khoảng 1,8 triệu tấn. Không những vậy, theo báo cáo của Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD), số lượng rác thải của thế giới vào năm 2060 dự kiến vượt mức 01 tỷ tấn và đưa ra lời cảnh báo về tình trạng ô nhiễm nhựa trên thế giới đang ngày càng nghiêm trọng. Như vậy, rác thải nhựa có nguồn gốc từ đâu? Tại sao các quốc gia lại lo ngại và luôn tích cực trong việc chủ động tìm kiếm các biện pháp giải quyết vấn đề rác thải nhựa?

Nguồn gốc

Trước khi tìm kiếm ra nguyên liệu nhựa thì con người đa phần sẽ sử dụng các nguyên liệu truyền thống như đất nung, gốm, kim loại, gỗ,… cho đồ vật trong gia đình, hoạt động sản xuất. Nhưng đến năm 1969, nhà khoa học John Hyatt tạo ra celluloid với tính năng dai và dễ uốn, đã đánh dấu sự ra đời của loại nhựa đầu tiên trên thế giới. Sau nhiều năm nghiên cứu thì nhiều loại nhựa ra đời với tính năng dễ sản xuất, dễ sử dụng mà còn tiết kiệm chi phí, nguyên vật. Dần dần nhựa trở thành nguyên liệu phổ biến và thay thế cho các nguyên liệu truyền thống khác. Các sản phẩm được làm từ nhựa như chai nước, muỗng, nĩa, túi nilong, các sản phẩm điện gia dụng; ly mỳ ăn liền, cán cầm dao,….

Chính vì tính phổ biến trong việc sử dụng sản phẩm nhựa nên rác thải nhựa sẽ phát sinh từ các nguồn sau:

– Ở các chợ, tụ điểm buôn bán, nhà hàng, quán ăn, khách sạn, khu vui chơi giải trí;

– Ở trường học, cơ quan, viện nghiên cứu, công viên;

– Ở di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, địa điểm tham quan trên núi, bãi biển;

– Ở công trình xây dựng, nhà máy, xí nghiệp, khu công nghiệp;

– Bãi đất trống, khu phức hợp, khu dân cư, nhà ở;

Như vậy, nguồn gốc phát sinh ra rác thải nhựa là ở bất kỳ đâu, chỉ cần nơi đó con người sử dụng sản phẩm được làm từ nhựa thì khả năng rác thải nhựa xuất hiện ở môi trường đó sẽ rất cao.

Hiểm họa tiềm tàng đối với môi trường tự nhiên và con người

Không thể phủ nhận nhựa là một phát minh quan trọng trong nền văn minh hiện đại của con người khi các sản phẩm được làm từ nhựa mang tính tiện lợi nhất định. Nhưng đằng sau sự tiện lợi lại ẩn chứa mối hiểm họa cho loài người, thế giới động vật và hệ sinh thái của môi trường. Bởi lẽ nhựa được cấu thành từ các liên kết Cacbon bền vững rất khó có thể phân hủy. Dù sử dụng nhiệt, áp lực lớn, kéo giãn hay những tác động khác thì chúng cũng khó bị phá vỡ hoàn toàn, chỉ có thể tách rời thành các mảnh nhựa nhỏ hơn. Chính vì đặc tính khó phân hủy nên thời gian phân hủy sinh học của nhựa sẽ lâu hơn, như nhựa PET trong chai nhựa mất 450 -1000 năm; nhựa PP trong nắp chai mất 100-500 năm; túi nhựa mất 10-1000 năm tùy thuộc vào thành phần nhựa tạo ra loại túi mỏng, bình thường hoặc dày; đầu lọc thuốc lá được làm từ một loại polymer biến tính từ sợi cellolose tự nhiên sẽ mất 10-15 năm mới hoàn toàn phân hủy[1];…..

Hiện nay, một số quốc gia vẫn còn sử dụng biện pháp chôn lắp rác thải nhựa xuống đất. Ngoài việc mất hàng trăm năm mới phân hủy hoàn toàn thì rác thải nhựa còn làm thay đổi tính chất vật lý của đất. Đất khi chứa rác thải nhựa sẽ không giữ nước, chất dinh dưỡng, ngăn cản quá trình oxi đi qua đất, gây ra tình trạng xói mòn, ô nhiễm môi trường đất mà còn tác động đến sự sinh trường các loại sinh vật, thực vật và nguồn nước ngầm ở gần khu vực chôn lắp. Vì thế, nếu chôn lắp một lượng lớn rác thải nhựa xuống đất sẽ khiến môi trường đất ở khu vực đó bị phá hủy hoàn toàn và biến thành một mảnh đất “chết”[2]. Đối với biện pháp chôn lắp rác thải chỉ phù hợp đối với các loại rác thải hữu cơ như vỏ rau củ, trái cây, bã cà phê, cỏ, lá cây,… bởi lẽ rác thải hữu cơ khi chôn lắp xuống đất sẽ dễ dàng phân hủy và tạo ra lượng lớn chất dinh dưỡng cho đất.

Nếu rác thải nhựa xả tràn làn trên biển sẽ gây ra hiện tượng “ô nhiễm trắng”. Theo Tổng cục Biển và Hải Đảo Việt Nam có khoảng 267 loài sinh vật biển đang bị vướng hoặc ăn phải các mảnh vi nhựa trên biển. Theo đó, rùa biển thường nhầm tưởng nhầm túi nilon là sứa, hải âu nghĩ mảnh nhựa đỏ là mực, các loại chim, động vật có vú cũng nhầm tưởng rác thải nhựa là thức ăn và nuốt chúng. Không những vậy, theo kết quả nghiên cứu khoa học của UC Davis vào tháng 11/2016 đã có trường hợp chim biển chết do ăn phải chất thải nhựa và ước tính đến năm 2050 sẽ có 99% chim biển ăn nhầm rác thải nhựa. Việc ăn nhầm rác thải nhựa có thể khiến thành ruột của sinh vật bị tổn hại hoặc tắc nghẽn làm giảm khả năng hấp thụ của sinh vật. Trường hợp sinh vật bị vướng vào rác thải nhựa sẽ khiến chúng không thể thoát ra, trong thời gian dài sinh vật biển không tìm kiếm được nguồn thức ăn sẽ bị chết vì đói. Ngoài ra, rác thải nhựa “vi vu” trên biển có thể chặn cửa hút nước, vướng vào lưới đánh cá, cuốn vào chân vịt khiến nhiều tàu thuyền khi ra khỏi bị hư hỏng nhiều thiết bị. Đã có 286 sự cố gây ra từ rác thải nhựa ở Na Uy và Anh khiến nhiều thiết bị trên tàu thuyền bị hư hỏng và phải mất 2,8 triệu USD để phục hồi.[3]

Rác thải nhựa không chỉ ảnh hưởng đế môi trường đất, nguồn nước mà còn gián tiếp khiến sức khỏe của con người bị suy yếu. Bởi lẽ, chất độc hại tiết ra từ rác thải nhựa có thể ngấm vào đất, nguồn nước hay trực tiếp vào thịt mà chúng ta đang sử dụng. Theo báo cáo đăng tải trên website Khoahoc.TV thì có 25% số cá trong siêu thị California (Mỹ) và 28% số cá trong chọ Indonesia có chứa hạt vi nhựa khó phân hủy. Nếu con người đang sử dụng các thực phẩm bị nhiễm độc từ rác thải nhựa sẽ ảnh hưởng đến nội tiết, giảm khả năng miễn dịch hoặc mắc các bệnh vô sinh, ung thư,… Không những vậy, việc đốt rác thải nhựa cũng đặc biệt nguy hiểm, khi người hít phải sẽ ho, khó thở, chóng mặt. Nếu phơi nhiễm trong thời gian dài sẽ dẫn tới bệnh ung thư. Ngoài ra, việc đốt rác thải nhựa sẽ làm phá hủy tầng ozon của Trái đất.

Tổng kết, nhựa là một nghiên cứu để đời khiến ngành công nghiệp, nông nghiệp cũng như hoạt động thường ngày của con người được cải tiến và trở nên tiện lợi hơn. Tuy nhiên vì một phút tiện lợi mà con người đã tự tay hủy hoại môi trường thiên nhiên và gián tiếp làm ảnh hưởng đến sức khỏe của bản thân. Việc lạm dụng sản phẩm nhựa ngày nay sẽ khiến con người phải nhường lại tấc đất này cho rác thải nhựa trong tương lai. Vì thế chúng ta cần sử dụng các biện pháp hạn chế rác thải nhựa như: sử dụng sản phẩm làm bằng thủy tinh, tre nứa, cói, bã mía,…; mang theo đồ dùng riêng của bản thân như ly inox, thìa, đũa inox, hộp nhựa chất lượng có thể tái sử dụng nhiều lần và hạn chế sử dụng 01 lần các hộp, ly nhựa trong đồ ăn nhanh, đồ uống mang đi; phân loại rác thải đầu nguồn; mua sản phẩm số lượng lớn và thay thế túi nilon bằng túi vải, túi giấy;… Tuy nhiên các biện pháp trên chưa được sử dụng phổ biến và tình trạng rác thải nhựa xả ra môi trường vẫn rất nghiêm trọng đặc biệt là ở các khu vực tập trung nơi đông người như trung tâm thương mại, khu du lịch, danh lam thắng cảnh,… Bởi thế con người đừng vì sự tiện lợi của bản thân mà “phớt lờ” đi những tác hại nghiêm trọng mà rác thải nhựa sẽ mang đến cho môi trường và con người trong tương lai.

Trên đây là nội dung tư vấn về “Rác thải nhựa – Nguồn gốc và hiểm họa tiềm tàn ”

Nếu bạn cảm thấy bài viết hữu ích thì Bạn cùng chúng tôi lan tỏa tri thức cho Cộng đồng bằng cách nhắn “Chia sẻ” bài viết này

Luật Nghiệp Thành cảm ơn các bạn đã xem, chia sẻ và mong nhận được phản hồi, góp ý bổ sung.

Biên soạn: Quách Gia Hy

Người hướng dẫn: Nguyễn Linh Chi

Người kiểm duyệt: Luật sư Thuận

[1] Tham khảo bài viết từ aneco Compostable: Nhựa khó phân hủy? Lý giải tại sao và điểm mặt 10 loại nhựa cứng đầu

[2] Tham khảo bài viết từ Uỷ ban nhân dân tỉnh Bình Phước – Sở Thông tin & Truyền thông: Nguồn gốc và tác hại của rác thải nhựa

[3] Tham khảo bài viết AnPhat Holdings: Rác thải nhựa trên biển – Nỗi ám ảnh của đại dương và sinh vật biển

Hiện nay, ô nhiễm môi trường là vấn đề nóng hơn bao giờ hết; và các quốc gia trên thế giới luôn tìm hiểu và áp dụng nhiều biện pháp khác nhau nhằm khắc phục cũng như sửa chữa lỗi lầm khi đã và đang có những tác động tiêu cực đến môi trường và “mẹ thiên nhiên”. Ở mỗi quốc gia sẽ có những giải pháp riêng tuy nhiên nhìn chung là hướng đến 2 giải pháp cơ bản. Thứ nhất là tuyên truyền, giáo dục, định hình ý thức và trách nhiệm của người dân trong quá trình giữ gìn môi trường ở thời điểm hiện tại và trong tương lai. Song song đó là áp dụng biện pháp để răn đe đối với các hành vi chống đối, không chấp hành. Vậy, theo quy định của pháp luật Việt Nam thì cá nhân, hộ gia đình thực hiện hành vi xả rác bừa bãi tại nơi công cộng, không phân loại rác thải trước khi đưa ra môi trường sẽ bị phạt như thế nào? Hãy cùng Luật Nghiệp Thành tìm hiểu thông qua bài viết sau.

Nghị định 45/2022/NĐ-CP được ban hành và có hiệu lực thi hành từ ngày 25/8/2022 nhằm đặt ra mức xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường đối với hành vi  vi phạm của cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp, tổ chức. Theo đó, mức phạt đối với hành vi xả rác bừa bãi, không phân loại rác thải ra môi trường của hộ gia đình, cá nhân là:

Mức xử phạt hành vi vứt rác bữa bãi, không phân loại rác[1]

Thực tế, mức phạt đối với hành vi xả rác bừa bãi ở nơi công cộng ở nhiều quốc gia là rất cao. Cụ thể ở Singarpore hành vi xả rác bừa bãi bị bắt gặp lần đầu sẽ bị phạt từ 2.000 SGD (35,6 triệu đồng); lần 2 là 4.000 SGD (71,2 triệu đồng); lần 3 là 10.000 SGD (178 triệu đồng) và bị buộc lao động công ích. Ở Thái Lan xử phạt đối với hành vi xả rác bừa bãi trên đất liền sẽ bị phạt 2.000 baht (1,3 triệu đồng) và 10.000 baht (6,9 triệu đồng) nếu làm ô nhiễm nguồn nước Ở California, Mỹ khi thực hiện vứt mẫu thuốc lá ra đường sẽ nộp phạt 1.000 USD (hơn 23 triệu đồng) và thực hiện 24 giờ lao động công ích. Mức xử phạt ở Đức khi cá nhân vi phạm có thể lên tới 300 euro (hơn 7 triệu đồng). Mức xử phạt khi cá nhân thực hiện hành vi vi phạm là yếu tố quan trọng để răn đe người dân trong nước và khách quốc tế không thực hiện, và phải đặt quan điểm “trừng phạt để làm gương”. Liệu mức phạt ở Việt Nam hiện tại là mức phạt trung bình so với thực tiễn ở nhiều quốc gia khác? Và đây có phải là mức phạt phù hợp để răn đe người dân không tiếp tục thực hiện hành vi xả rác bừa bãi, không phân loại rác thải?

Trên đây là nội dung tư vấn về “Xử phạt hộ gia đình, cá nhân thực hiện hành vi vứt rác bừa bãi, không phân loại rác”

Nếu bạn cảm thấy bài viết hữu ích thì Bạn cùng chúng tôi lan tỏa tri thức cho Cộng đồng bằng cách nhắn “Chia sẻ” bài viết này

Luật Nghiệp Thành cảm ơn các bạn đã xem, chia sẻ và mong nhận được phản hồi, góp ý bổ sung.

Biên soạn: Quách Gia Hy

Người hướng dẫn: Nguyễn Linh Chi

Người kiểm duyệt: Luật sư Thuận

[1] Điều 25 Nghị định 45/2022/NĐ-CP

Môi trường là sự kết hợp giữa yếu tố về tự nhiên (như đất, nước, không khí, ánh sáng) và yếu tố vật chất nhân tạo (như khu dân cư, danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử). Các yếu tố gắn kết mật thiết với nhau và bao quanh con người. Không những vậy, môi trường còn ảnh hưởng tới đời sống sản xuất, sự tồn tại và phát triển của con người và thiên nhiên. Vì tính quan trọng của môi trường đến con người và “mẹ thiên nhiên” nên thông qua bài viết sau Luật Nghiệp Thành sẽ phân tích trách nhiệm tuyên truyền pháp luật, phổ biến kiến thức về bảo vệ môi trường.

Chương trình giáo dục đào tạo luôn có sự lồng ghép giữa kiến thức, trách nhiệm, ý thức của con người trong việc bảo vệ môi trường cho thế hệ trẻ đang ngồi trên ghế nhà trường, với mục tiêu bồi dưỡng, định hướng tư tưởng cho thế hệ trẻ[1]. Bởi lẽ, công tác bảo vệ không phải thực hiện trong một thời gian ngắn nhất định, cũng không phải do một người thực hiện thì có thể thành công. Công tác này cần phải diễn ra xuyên suốt, thường xuyên trong một khoảng thời gian dài, có thể 100 năm, 200 năm, và được hình thành từ ý thức của một tập thể, một cộng đồng, một đất nước và có thể là tất cả mọi người trên thế giới, thì chúng ta mới có thể thấy được kết quả. Vì thế, giáo dục kiến thức, định hướng tư tưởng là việc quan trọng mà Nhà nước luôn chú trọng nhằm ươm mầm cho một thế hệ biết bảo vệ môi trường sống của con người.

Bên cạnh đó, các cơ quan sau có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với nhau để tuyên truyền pháp luật, truyền thông, phổ biến kiến thức về bảo vệ môi trường:[2]

– Bộ Tài nguyên và Môi trường;

– Bộ, cơ quan ngang Bộ;

– Tổ chức chính trị – xã hội: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Công đoàn Việt Nam, Hội nông dân Việt Nam, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam và Hội cựu binh Việt Nam;

– Cơ quan truyền thông, báo chí;

– Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh: ­

Hằng năm Sở Tài nguyên và Môi trường luôn phối hợp với Uỷ ban nhân dân các huyện, thành phố triển khai nhiều hoạt động tuyên truyền như: hưởng ứng Giờ Trái đất, Ngày khí tượng Thế giới, Ngày nước Thế giới, Ngày môi trường thế giới,…; thu gom rác thải, vệ sinh khu vực công cộng trên địa bàn tỉnh; tập huấn, hội thảo, cuộc thi về bảo vệ môi trường; chiến dịch trồng cây hoặc chiến dịch thu các sản phẩm có thể tái sử dụng (chai nhựa, pin,..); và các hoạt động tuyên truyền kiến thức pháp luật cho người dân về việc phân loại rác trước khi thải ra môi trường. Tuy việc tuyên truyền pháp luật, phổ biến kiến thức được tổ chức ở nhiều hình thức khác nhau nhưng tình trạng ô nhiễm môi trường vẫn tồn tại âm ỉ: việc xả rác ở khu vực công cộng vẫn diễn ra, hệ thống xử lý nước thải ở một số khu công nghiệp vẫn chưa hoạt động một cách hiệu quả.

Như vậy, theo quy định của pháp luật, cơ quan có trách nhiệm tuyên truyền pháp luật, phổ biến kiến thức là Bộ Tài nguyên và môi trường; Bộ Giáo dục và Đào tạo, Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh,… Tuy nhiên đây chỉ là những cơ quan đại diện để đảm nhận việc tuyên truyền, phổ biến cho cộng đồng, xã hội, chứ không hoàn toàn chịu trách nhiệm, mà nó phải nằm ở ý thức của mỗi cá nhân. Mỗi người đều phải có ý thức và trách nhiệm tuyên truyền, phổ biến cho gia đình, tập thể cùng nhau bảo vệ môi trường sống và bảo vệ lấy “mẹ thiên nhiên”.

Trên đây là nội dung tư vấn về “Trách nhiệm tuyên truyền pháp luật, phổ biến kiến thức về bảo vệ môi trường”

Nếu bạn cảm thấy bài viết hữu ích thì Bạn cùng chúng tôi lan tỏa tri thức cho Cộng đồng bằng cách nhắn “Chia sẻ” bài viết này

Luật Nghiệp Thành cảm ơn các bạn đã xem, chia sẻ và mong nhận được phản hồi, góp ý bổ sung.

Biên soạn: Quách Gia Hy

Người hướng dẫn: Nguyễn Linh Chi

Người kiểm duyệt: Luật sư Thuận

[1] Điều 153 Luật Bảo vệ môi trường 2020

[2] Điều 154 Luật Bảo vệ môi trường 2020

Luật Bảo vệ môi trường 2020 có hiệu lực từ ngày 01/01/2022 đem đến nhiều sự thay đổi trong các quy định, đặc biệt trong lĩnh vực bồi thường thiệt hại (BTTH) do hành vi gây ô nhiễm môi trường gây ra. Bạn đọc cùng Luật Nghiệp Thành tìm hiểu nhé!

Nguyên tắc gắn liền xuyên suốt trong vấn đề BTTH do ô nhiễm môi trường là “người gây ô nhiễm phải trả tiền”^[1] được ghi nhận trong nhiều Đạo luật, Bộ Nguyên tắc của nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Anh, Liên Hợp quốc,…

Tuy nhiên, đặc điểm BTTH trong lĩnh vực môi trường qua những sự kiện thực tế cho thấy, pháp luật Việt Nam đã xây dựng Luật Bảo vệ môi trường 2014 (Luật 2014) chưa thực sự tốt, dẫn đến việc áp dụng nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền” chưa phát huy hết đặc điểm của mình. Cụ thể:

Thứ nhất, đặt nặng việc chứng minh thiệt hại cho người dân bị hại.^[2] Theo đó, việc chứng minh mối quan hệ nhân quả giữa hành vi gây ô nhiễm môi trường và các thiệt hại về sức khỏe, tính mạng, tài sản (sau đây gọi là hậu quả) của người dân không được quy định cụ thể sẽ do ai thực hiện. Mà để có thể được BTTH, theo thông thường, người dân sẽ phải tự mình thu nhập chứng cứ chứng minh, làm sáng tỏ hành vi gây ô nhiễm của người vi phạm.^[3] Hơn thế nữa, điều này hoàn toàn không dễ dàng, bởi lẽ, chất độc từ việc xả thải, gây ô nhiễm phải qua một thời gian rất dài mới có thể phát bệnh (ung thư, cơ thể dị tật do nhiễm hóa chất từ nguồn nước,…).

Luật bảo vệ môi trường 2020 (Luật 2020) đã có bước tiến ghi nhận giảm nhẹ việc chứng minh cho những người dân bị hại.^[4] Cụ thể, luật đã chỉ rõ việc chứng minh hậu quả sẽ do người có hành vi gây ô nhiễm  thực hiện.

Thứ hai, thời gian người dân bị hại chứng minh hậu quả quá lâu, dẫn đến tranh chấp kéo dài. Việc không có quy định cụ thể về vấn đề chứng minh hậu quả, dẫn đến người dân bị đặt nặng trách nhiệm chứng minh hành vi gây ô nhiễm sẽ gây ra thiệt hại về sức khỏe, tính mạng của họ. Các vụ kiện về tranh chấp BTTH do hành vi xả thải, đổ hóa chất kéo dài nhiều năm và gây nhiều ảnh hưởng cho các thế hệ con cháu của họ.

Để rút ngắn thời gian cũng như tăng hiệu suất, bên cạnh người gây ra ô nhiễm cần chứng minh hậu quả, Luật 2020 còn quy định, người dân có thể tự mình hoặc ủy quyền cho cơ quan có chức năng xác định hành vi gây ra hậu quả đó.^[5]

Thứ ba, quy định giải quyết trách nhiệm liên đới chưa rõ ràng, dẫn đến kéo dài tranh chấp. Luật 2014 quy định trách nhiệm BTTH do hai hay nhiều cá nhân, tổ chức gây ra sẽ tự do các bên tự ước tính phần lỗi của mình gây ra bao nhiêu sẽ BTTH bấy nhiêu.^[6] Điều này gây khó khăn khi không có một ai làm trọng tài để phán quyết bên nào tương ứng với tỷ lệ bao nhiêu, bên nào đúng lý hơn, gây ra kéo dài thời gian bồi thường cho người dân.

Luật năm 2020 đã khắc phục yếu điểm này bằng cách quy định mỗi khi các bên không thể tự thỏa thuận hoặc không xác định được tỷ lệ tương ứng phần lỗi của mình có thể nhờ Tòa án/ Trọng tài giải quyết.

Như vậy, chế định về BTTH do hành vi gây ô nhiễm gây ra được Luật 2020 đưa ra khắc phục nhiều yếu điểm của luật cũ, hướng đến đem các điều có lợi cho người dân.

Bạn đọc tham khảo Vi phạm đối với giấy phép xả nước thải vào nguồn nước

Bạn đọc tham khảo Quy định về phí bảo vệ môi trường đối với nước thải

Trên đây là nội dung tư vấn về “Bồi thường thiệt hại do hành vi gây ô nhiễm môi trường từ năm 2022”

Nếu bạn cảm thấy bài viết hữu ích thì Bạn cùng chúng tôi lan tỏa tri thức cho Cộng đồng bằng cách nhấn “Chia sẻ” bài viết này.

Luật Nghiệp Thành cảm ơn các bạn đã xem, chia sẻ và mong nhận được phản hồi, góp ý bổ sung.

Biên soạn: Lê Kim Bảo Ngọc

Người hướng dẫn: Nguyễn Linh Chi

Người kiểm duyệt: Luật sư Thuận

^[1] The Rio Declaration on environment and development (1992)

^[2] Điều 165.6 Luật bảo vệ môi trường 2014

^[3] Điều 1 Nghị quyết 03/2006/NQ-HĐTP

^[4] Điều 133.2 Bộ luật bảo vệ môi trường 2020

^[5] Điều 131.3 Bộ luật bảo vệ môi trường 2020

^[6] Điều 13.3 Nghị định 03/2015/NĐ-CP

Nhắc đến rừng, ta đều biết đây là nơi bắt nguồn sự sống, là mái nhà chung của muôn loài trên Trái Đất này. Rừng cũng được gọi là lá phổi xanh của Trái Đất, nhưng lá phổi xanh này đang bị tổn hại trầm trọng, đặc biệt loại rừng nguyên sinh đóng vai trò quan trọng để bảo tồn đa dạng sinh học, cân bằng sinh thái, điều hòa khí hậu cũng đang dần mất đi. Theo thống kê, có gần 70% diện tích rừng nguyên sinh trên thế giới đã bị hủy hoại[1], trong khi đó đây là lá chắn quan trọng và có ý nghĩa sinh thái nhất của Trái Đất. Đây là một điều đáng để chúng ta suy ngẫm, bởi rừng nguyên sinh với đặc điểm là rộng lớn, tạo độ che phủ, bảo tồn sinh vật, lưu trữ hạt giống, nguồn gen của thực vật, động vật, chưa bị con người tác động. Do đó, mới được gọi là nguyên sinh, nhưng con người đang khiến cái tên rừng nguyên sinh không còn xứng đáng với tên gọi vốn có của nó. Mà đã trở thành rừng thứ sinh[2], hoặc hoàn toàn biến mất và hiện tại chỉ chiếm khoảng 26% diện tích rừng tự nhiên của thế giới[3]. Để có thể trở về trạng thái ban đầu thì phải mất hàng thập kỷ đến tận hàng thế kỷ để hồi phục. Trong thời gian dài đằng đẵng để hồi phục và cân bằng trở lại, con người nên biết rằng mình sẽ không tránh những khỏi biến động dữ dội của thiên nhiên.

Nhưng những số liệu thống kê chỉ hiện hữu trên trang giấy, báo đài, tivi, v.v… khiến chúng ta chưa thực sự cảm nhận được hậu quả do mất rừng. Mà khi cuộc sống của con người bị ảnh hưởng, không còn như trước thì hậu quả mới thực sự hữu hình. Đó là khi khí hậu biến đổi, nơi không có giọt mưa, hạn hán kéo dài; nơi thì lại mưa quá nhiều, dẫn tới bão lụt. Nơi đã nóng lại càng nóng; đã lạnh thì càng lạnh hơn. Không khí ô nhiễm, sức khỏe con người suy giảm. Thiên tai triền miên, dịch bệnh kéo dài, nhiều mầm bệnh mới xuất hiện. Hay chỉ một giống loài động, thực vật nào đó biến mất mà thậm chí ta còn chưa được thấy tận mắt. Có lẽ có kể cũng không kể hết được, bởi vì trong tương lai sẽ xuất hiện nhiều vấn đề trầm trọng hơn nếu mọi thứ vẫn còn tiếp diễn.

Nguồn: BBC, Bão số 9 năm 2020 tại Việt Nam

Ta cũng nên nhớ rằng, con người không thể sống đơn độc trên hành tinh này, và hành tinh này cũng không phải của riêng con người. Chúng ta không phải tự nhiên mà sinh ra, tự nhiên mà có thể tự lực sinh sống, mà chúng ta là một phần của hệ sinh thái, nhờ đó mà ta mới tồn tại đến bây giờ. Khoảng 13,8 tỷ năm trước, từ vụ nổ Big Bang mang tới sự sống, hình thành nên vũ trụ, các ngôi sao, trong đó Trái Đất theo thời gian cũng được hình thành. Và chúng ta-con người cũng được hình thành từ những bụi sao như những sinh vật khác. Do đó, khởi điểm đều như nhau, và đến hiện tại chúng ta cũng đều chung sống trên một hành tinh. Vì thế, con người chúng ta không phải là quan trọng nhất mà ngôi nhà che chở chúng ta mới là quan trọng.

Nhưng con người chúng ta coi rừng là gì? Chúng ta xem rừng là một lẽ thường, vốn đã tồn tại để chúng ta khai phá. Tổ tiên con người từ lâu đã sinh sống, cư ngụ và được che nắng, che mưa bởi rừng, xem rừng nơi ẩn nấp kẻ thù dữ tợn. Khi đã đạt được sự văn minh, con người lại rời bỏ rừng để xây dựng cuộc sống của mình. Nhưng rồi, chính con người cũng quay lại rừng, không phải để biết ơn hay gây dựng rừng mà để tàn phá rừng, còn giết hại đứa con của rừng. Chúng ta, khai thác rừng không có điểm dừng, rừng cũng đáp trả chúng ta bao báu vật hơn cả sự hào phóng mà đáng ra ta được nhận. Nhưng có lẽ, khi đạt đến điểm cực đại, không còn rừng nữa, thì liệu đến lúc đó chúng ta có nhớ đến hình hài của rừng nữa không? Con cháu chúng ta liệu có thể còn tận mắt cảm nhận một sinh vật rừng bằng da bằng thịt thay vì một tiêu bản vô hồn không?

Nguồn: VnExpress

Như câu nói “Thiên nhiên không cần con người, con người mới cần thiên nhiên” được nhắc đi nhắc lại tại loạt video nằm trong dự án “Nature Is Speaking” của Conservation International. Thực chất, mọi lời nói, tuyên truyền cứu rỗi mẹ thiên nhiên hiện nay mà chúng ta nhắc đi nhắc lại không phải là để bảo vệ thiên nhiên mà mục đích thực chất là để cứu lấy con người chúng ta mà thôi. Bởi, dù thiên nhiên có bị tàn phá thế nào, dù có phải mất hàng thế kỷ đi chăng nữa, thì sau mọi sự biến động ấy, sự cân bằng cũng sẽ về lại đúng chỗ. Chỉ có con người, khi đối mặt với sự mất cân bằng đó, liệu có thể chống chọi mãi trước sức mạnh của tự nhiên hay không?

[1] Thông tin từ Báo kinh tế môi trường, truy cập ngày 10/03/2021, https://kinhtemoitruong.vn/gan-70-dien-tich-rung-nguyen-sinh-tren-the-gioi-da-bi-huy-hoai-53598.html

[2] Là rừng bị tàn phá, chịu sự tác động của con người

[3] Thông tin từ Báo kinh tế môi trường, truy cập ngày 09/04/2021, https://kinhtemoitruong.vn/rung-nguyen-sinh-la-gi-va-tai-sao-chung-ta-nen-bao-ve-chung-54360.html

Nhiều nhà nguyên cứu khoa học cho rằng nguyên nhân chính gây ra sự tuyệt chủng của loài khủng long là do sự va chạm của thiên thạch, nhưng cũng có một số học giả lại cho rằng là do núi lửa. Và cũng không thể phủ nhận con người đã xuất hiện trên các hòn đảo và săn bắt loài khủng long, chiếm dụng không gian của loài vật này. Thiên nhiên dường như đã ‘cảm thấy’ chúng ta là nguồn ‘nhân bản tốt’ (như Adam và Eva), nên đã sử dụng nguồn lực của mình, chuyển đổi hệ sinh thái – môi trường sống giữa loài người và loài khủng long?

Liệu rằng thiên nhiên có lặp lại hành động này nữa hay không, khi mà những loài ký sinh, chuột và gián dường như sống tốt ở ‘môi trường hiện tại’ hơn loài người? Không thể chối bỏ thực tại rằng, chuột, gián và ký sinh trùng hiện giờ sống tốt hơn nhiều so với con người tại môi trường hiện tại.

Liệu rằng thiên nhiên sẽ xóa sạch loài người và dành môi trường sống cho chuột, gián và ký sinh trùng hay không?

Không ai đoán được! Tuy nhiên, những số liệu thực tế đã chứng minh, loài chuột, gián và ký sinh trùng đang sống tốt hơn chúng ta tại thời điểm hiện tại. Khi mức ô nhiêm môi trường nước không có dấu hiệu giảm.

Trung Quốc, đất nước tỷ dân, là nước có dân số lớn nhất thế giới tính đến thời điểm hiện tại[1] đang đối mặt với sự ô nhiễm trầm trọng nhất thế giới về các chỉ số an toàn thành phần trong không khí và nguồn nước.

Trước tình hình dịch Covid-19, nhiều quốc gia đã đóng cửa nhưng Trung Quốc lại xuất hiện đám mây độc hại ảm đảm trên tầng các nhà máy công nghiệp[2]. Vào năm 2015, trước tình hình báo động về sự thiếu hụt nguồn nước có thể uống được, Bộ trưởng Bộ Môi trường Trung Quốc đã yêu cầu các chính quyền tỉnh phải đưa ra các chỉ tiêu xử lý nước để có thể sử dụng được trong vòng 7 năm. Tuy nhiên, đến năm 2020, theo phân tích, hơn 35 tỉnh đã không tuân thủ và tiếp tục gây tình trạng ô nhiễm đáng kể.[3]

Ngày 26/6/2016, hàng loạt cá chết nổi lềnh bềnh trên dòng sông Tần Hoài (một nhánh sông Tô Lịch) cho thấy thành phần độc hại trong nguồn nước đã khiến những sinh vật nước chết (tương tự con người sẽ chết vì môi tường có quá nhiều thành phần độc hại). Được biết, sông Dương Tử là nguồn sông nuôi sống 140 triệu người dân và chiếm 1/3 GDP của nước này.

Chính quyền Trung Quốc đang cố gắng ‘vớt vát’ môi trường sống của họ nhưng dường như không mấy hiệu quả, khi mà mỗi một cá nhân đều đang không ý thức được hành vi của mình.

Tình trạng ô nhiêm xuất phát từ những ngành công nghiệp. Trung Quốc có hơn 10 cảng hàng hải lớn nhất thế giới, và hầu hết các cảng biển đều ô nhiễm nghiêm trọng khi lượng hàng hóa và chất thải quá tải vượt mức chịu đựng của biển. Theo báo cáo Hội đồng Bảo vệ Tài nguyên thiên nhiên (NRDC), việc đốt nhiên liệu và thải ra môi trường của tàu biển có độ lưu huỳnh gấp 100 lần đến 3000 lần so với việc sử dụng diesel cho động cơ ô tô, xe máy. Hoặc như, thời trang không ai không biết đến mẫu mã đa dạng nhưng chất lượng lại rẻ từ các nhà máy Quảng Châu, Trung Quốc.

Sự phát triển ngành công nghiệp của nước này là nguyên nhân dẫn đến sự ô nhiễm nguồn nước. Nhưng nguyên nhân chính và cốt yếu là hành vi ‘không hiểu sự đời’ của nhân dân nước này. Cố tình trốn tránh xử lý rác thải, sản xuất các sản phẩm có thành phần độc hại cho môi trường (nhựa, platics,…) một cách tràn lan và không tái chế. Lợi ích của đồng tiền kiếm được, họ cứ cho rằng thực sự lớn hơn những việc bảo vệ nguồn sống của chúng ta. Có phải vậy không? Tiền, chỉ là ‘thứ gì đó’ được tạo ra bởi con người và nó chỉ có giá trị trao đổi, không có ý nghĩa gì hơn. Nguồn nước, là sự sống, nguồn sống của một con người nói riêng và tất cả loài người nói chung. Khi mới bắt đầu hình thành, ta nằm trong bụng mẹ được nguồn nước ối cung cấp dinh dưỡng, khi sinh ra, ta được uống sữa mẹ, và kể cả khi bệnh tật, thứ duy trì mạng sống là nước muối biển truyền vào cơ thể. Nước bao trùm con người ta như bao trùm quả địa cầu chúng ta sống.

Con người vì lợi ích làm giàu trước mắt mà đánh đổi sự sống của con cháu sau này!

Ấn Độ, đất nước có dân số đứng thứ 2 thế giới, và là đất nước cuồng tín và đạo giáo đáng kể. Được cho là đang gánh chịu sự diệt chủng do thần linh ‘trừng phạt’ họ do những hành động họ gây ra trong quá khứ. Sự phát triển quá nhanh, không đồng đều giữa các ‘giai cấp’ và quá đột ngột có phải là nguyên nhân các thần linh nổi dậy hay không?

Ảnh: tapchimatran.vn

Không ai nói được điều này. Nhưng có thể thấy rằng, giới siêu giàu của Ấn Độ (Ấn Độ là nước có nhiều tỷ phú đứng thứ 3 thế giới)[4] không mấy bị ảnh hưởng, bởi vì nguồn kinh tế của nước này tập trung chủ yếu vào tay các giới siêu giàu. Sự thiệt hại chỉ có người dân ‘ổ chuột’ hứng chịu tất cả khi họ không đủ điều kiện vật chất để đáp ứng các nhu cầu về sức khỏe.

Thay vì cố gắng cải thiện môi trường sống, họ lại làm điều này bằng cách cầu nguyện, một sự giảm thiểu đau đớn trên tinh thần. Đơn cử gây nhiều hoang mang trong mùa đại dịch Covid 19, hàng chục nghìn dân Ấn Độ tập kết tắm trên sông Hằng (dòng sông mẹ của Ấn Độ và là dòng sông thiêng liêng của nước này) để phù hộ họ tránh khỏi kiếp nạn diệt chủng này.[5] Tuy nhiên, không lâu sau đó, họ lại vứt toàn bộ ‘tượng thần’ xuống dòng sông này khi không thấy số người thân của mình mất đi không thuyên giảm.[6]

Ảnh: danviet.vn

Trước sự khủng hoảng về việc ‘lọc’ dân số như vậy, chính phủ Ấn Độ lại không đưa ra các biện pháp thích hợp, và dường như các biện pháp không phù hợp với những người dân bị thiếu trình độ giáo dục (do chính nước này lãng quên).

Đức tin cũng không thể nào giúp ta vượt qua khỏi sự nổi giận của mẹ thiên nhiên, khi mà hành động của con người vượt qua mức giới hạn.

Đối với niềm tin, khi mọi việc xảy ra, con người lại cầu nguyện thay vì hành động ‘vớt vát’. Đối với hành động, sự ‘vớt vát’ không làm con người tin vào sự quả báo và sự tốt đẹp mẹ thiên nhiên sẽ ‘nương tay’ trừng trị chúng ta.

Liệu rằng chúng ta có bị xóa sổ khỏi trái đất như những loài khủng long hơn 60 triệu năm về trước hay không?

[1] Hơn 1,4 tỷ dân, 11/6/2021

[2]Môi trường ‘ảm đạm’ của Trung Quốc làm dấy lên mối lo ngại khi lượng khí thải CO2 tăng vọt

, xem < https://ipdefenseforum.com/vi/2021/01/moi-truong-am-dam-cua-trung-quoc-lam-day-len-moi-lo-ngai-khi-luong-khi-thai-co2-tang-vot/> < https://ipdefenseforum.com/vi/2021/01/moi-truong-am-dam-cua-trung-quoc-lam-day-len-moi-lo-ngai-khi-luong-khi-thai-co2-tang-vot/

[3] Deng Tingting, In China, the water you drink is as dangerous as the air you breathe, xem < https://www.theguardian.com/global-development-professionals-network/2017/jun/02/china-water-dangerous-pollution-greenpeace>

[4] Ấn Độ có thêm 40 tỷ phú trong năm 2020, xem https://dangcongsan.vn/the-gioi/tin-tuc/an-do-co-them-40-ty-phu-trong-nam-2020-575647.html

[5] 26.000 người Ấn tắm sông trong ngày cuối lễ hội, xem https://vnexpress.net/26-000-nguoi-an-tam-song-trong-ngay-cuoi-le-hoi-4270417.html

[6] Thực hư chuyện người dân Ấn Độ vứt bỏ tượng thần do không chữa được Covid-19, xem https://danviet.vn/thuc-hu-chuyen-nguoi-dan-an-do-vut-bo-tuong-than-do-khong-chua-duoc-covid-19-20210521232259227.htm